Алта банка падна во Белград, а клиентите во Битола останаа на 10.000 денари неделно

Десет илјади денари неделно. Толку сега смее да подигне или да потроши граѓанин со сметка во Алта банка Битола, некогашната Стопанска банка. Привремената управа на НБРМ стапи на сила на 1 ноември, а причината за неа не е во Битола. Таа е во Белград.

Таму Народната банка на Србија ѝ ја одзеде дозволата за работа на Алта банка во ноќта кон 31 октомври, околу два и пол часот по полноќ. Тоа се случи неполна недела по изборите од 25 октомври, на кои Александар Вучиќ ја загуби власта. Официјалното образложение: финансиската состојба на банката значително се влошила и ги загрозувала интересите на клиентите.

Од „сè е под контрола“ до катанец

Само неколку дена порано српската централна банка тврдеше дека нема неправилности и дека сè е под контрола. Потоа нејзините вицегувернери побараа од обвинителството да ги утврди сите факти и евентуалната кривична одговорност, вклучително и во самата Народна банка. Тврдат дека вистинската состојба на Алта ја дознале дури на вонредната седница вечерта на 30 октомври и дека таа остро се разликувала од извештаите што ги доставувала банката. Кој тогаш ја надгледувал банка со актива од околу 1,84 милијарди евра?

Народната банка на Србија поднесе и кривична пријава против одговорни лица во Алта до обвинителството за организиран криминал. Депозитите до 50.000 евра се осигурени, а исплатата треба да почне на 2 ноември. Сè над тој износ зависи од тоа што ќе остане во стечајот. Банката не беше системска: деветта по големина, со близу 3 отсто од српскиот пазар. Но не беше ни обична.

Нејзиниот сопственик Давор Мацура почнал во 2008 година со менувачница во Земун, а во 2019 ја купил Јубмес банка. Групата потоа ги презеде трговските синџири Идеа, Рода и Меркатор, зеде 30 отсто од австриската Addiko и купи банка и осигурителна компанија во Македонија. Медиумите во Србија го опишуваат како близок до партијата на Вучиќ, иако нема официјална потврда дека е нејзин член. Дали е случајно што банката падна токму кога се смени власта, треба да одговори обвинителството, а не пазарот.

Алта беше и една од ретките банки во Србија подготвени да работат со Русите што се доселија по инвазијата на Украина во 2022 година, пишува „Фајненшл тајмс“. Ги вршеше плаќањата со Русија кога другите банки ги кочеа. Сега тие клиенти чекаат да видат што им останало. Една руска државјанка напиша на мрежите дека сите нивни пари биле во Алта: „Ниту една друга банка не сакаше да ни отвори сметка затоа што имаме руски пасоши.“

„Посебен субјект“ што издржа еден ден

Во сабота НБРМ соопшти дека Алта Битола е посебно правно лице, дека српската одлука не ѝ ја одзема автоматски дозволата и дека во постапката за преземањето немало ништо спорно. Банката тврдеше дека е ликвидна и дека работи нормално. Пред централата во Битола граѓаните веќе стоеја во ред за пензии и депозити.

Во недела гувернерот Трајко Славески објави привремена управа. „Банката продолжува со работа, има дозвола за работа“, рече тој и ја опиша како ликвидна, високо капитализирана и со солидно кредитно портфолио. Ако е така, зошто тогаш 10.000 денари неделно? Објаснувањето на НБРМ е заштита на имотот и на депонентите. Од банката до 31 октомври излегле околу два милиони евра.

Лимитот важи за исплатите и плаќањата од сметка со картичките на банката. Внатрешните преноси меѓу клиенти на Алта остануваат неограничени, мобилното и електронското банкарство не работат од 2 ноември, а банката планира да ги врати за неколку дена. Кредитите мора да се плаќаат редовно. Ратата останува цела, а до своите пари клиентот доаѓа на дози.

Кој ја провери Алта во Скопје?

Белград ја презеде Стопанска банка пред околу една година, со согласност од Комисијата за хартии од вредност и од самата НБРМ, а денеска поседува 95,23 отсто од акциите. Славески сега му го одзема правото на глас на акционерот од Србија, а сопственоста останува. Акционерот добива краток рок да ги понуди акциите на продажба. Ако не го стори тоа, продажбата ќе ја изврши НБРМ. Гувернерот неофицијално зборува за четири-пет заинтересирани, домашни и странски, а мерката може да трае до три месеци.

Неофицијалната приказна за речиси 100 милиони евра префрлени од Белград во Скопје засега стои без потврда. Управата за финансиско разузнавање на 31 октомври кажа дека во претходните 48 часа не добила информација за големи трансакции кон Алта Битола или од неа.

Народната банка вели дека при преземањето немало ништо спорно. Можеби и немало. Но клиентот во Битола сега ги брои денарите неделно поради пропаѓање на банка во друга држава, а прашањето што точно било проверено за тој купувач останува отворено.