Странски ловци пукаат во балканска дивокоза на карпите над Маврово, а потоа, како ритуал, пијат од крвта на убиеното животно. Снимките се објавени на ловни канали на социјалните мрежи. На дел од материјалот се гледа и возило со ознаки на Националниот парк.

Аранжманите на европскиот пазар се движат од три до шест илјади евра по отстрелана дивокоза, зависно од трофејната вредност на роговите. Тоа не е бројка од црна берза — тоа е цена на производ што се продава јавно.

Заштитен вид, легална дозвола

Македонското еколошко друштво потсетува дека балканската дивокоза е строго заштитен вид според Бернската конвенција и според Директивата за живеалишта на Европската Унија. Нивниот теренски мониторинг покажува дека популацијата во Маврово е под постојан притисок.

А сепак ловот е легален. Директорот на паркот, Харис Ибраими, објаснува дека отстрелот е дел од Програмата за одгледувачки мерки, одобрена од Министерството за животна средина и од Министерството за земјоделство, преку која се следи здравствената состојба на дивиот свет. Ловат ловни друштва што се пријавуваат кај нив, придружувани од ренџер.

Со тие средства, како што тврдат од паркот, се финансира тековното одржување и платите на чуварската служба. Значи паркот ги плаќа своите чувари од продажбата на животните што чуварите треба да ги чуваат.

Правниот вакуум што трае петнаесет години

Законот за заштита на природата од 2004 година бараше сите заштитени подрачја да се репрогласат до 2010 година. Маврово е единствениот национален парк во земјава кој сè уште не е репрогласен со закон, нема План за управување, ниту Програма за шумски живеалишта.

Првата Студија за ревалоризација е изработена меѓу 2011 и 2013 година. Закон беше подготвен во 2015 година, текстот излезе на ЕНЕР — и потоа беше повлечен од Владата без образложение.

Нова Студија, финансирана и од државниот буџет, е завршена во декември 2023 година. Со неа повеќе од половина од површината на паркот би станала зона на строга заштита и активно управување — зголемување од над 20 отсто на најстрого заштитените делови во однос на документот од 2012 година. Утврдени се и нови надворешни граници, со кои паркот се зголемува за над 1.000 хектари.

Студијата ја прифатија и потврдија експерти, локалните власти и населението. Ја не прифаќа сегашната управа на паркот. Затоа процесот стои.

Што има внатре

Истражувањата за потребите на Студијата спроведени во 2023 година потврдиле присуство на 14 единки балкански рис — вид со педесетина единки вкупно и меѓу најзагрозените пред истребување. Тука се и 130 мечки, стабилна популација на волци, една од најголемите популации на пеперутката бакарец, и најголемата природна популација на див костен со голем број столетни дрвја. Површината под шуми пораснала од 30.600 на 36.200 хектари.

Писма без одговор

„Дваесет граѓански организации упатија писмо до Владата и до Министерството за итно продолжување на постапката за репрогласување на НП Маврово, но досега немаме никаков одговор“, вели Ана Чоловиќ-Лешоска од Еко-свест.

Марко Гучески, правник во истата организација, го објаснува механизмот: „Неопходно е да постои Закон за националниот парк, затоа што од него треба да произлезат планот и програмата за управување со националниот парк.“

Прашањето се следи и на меѓународно ниво. Во рамки на Бернската конвенција, заштитата на Маврово се следи уште од 2013 година, а во 2025 година до македонските власти беше упатена конкретна препорака за запирање на развојот на хидроцентрали и за итно репрогласување. Од минатата година нема комуникација меѓу Секретаријатот на Конвенцијата и Министерството за животна средина.

Бернската конвенција побара и откажување од малите хидроцентрали во Маврово. Концесијата за Рибничка не е раскината — постапката продолжува да тече.

Барањето

Еколозите бараат Владата да го прекине ловниот туризам на дивокози во паркот додека не се воспостави режим на строга заштита, и да прогласи мораториум на активностите што не се во функција на заштита на природата.

Дотогаш секој изминат месец без закон значи уште неколку легални дозволи, уште неколку илјади евра во буџетот на паркот, и уште неколку снимки од кои македонската природа на светот му се претставува како понуда.