Serbia po zbulon gjënë më të pakëndshme për pavarësinë energjetike: ajo varet nga sasia e ujit në një lumë. Dhe lumi u tha.

Hidrocentrali më i madh serb, Gjerdapi, punon me vetëm një të katërtën e kapacitetit. Sipas ministrit të minierave dhe energjetikës, rrjedha e ujit te Gjerdapi ra të hënën në „nivele historikisht më të ulëta prej vetëm 1.450 metra kub në sekondë”. Nuk është defekt, nuk është mirëmbajtje, nuk është sanksion. Danubi thjesht nuk ka ujë të mjaftueshëm.

Pasoja duket menjëherë në çmim. Rryma në bursë kaloi 500 euro për megavat-orë - nivel që nuk është parë që nga kriza energjetike e vitit 2022. Qeveria pranon se gjithçka që mungon duhet blerë me kushte tregu, që në përkthim do të thotë: me çmim që e dikton dikush tjetër.

Termocentrale në vend të ujit

Zbrazëtinë e mbulojnë termocentralet me qymyr në Kostollac dhe „Nikolla Tesla” në Obrenovac. Hidrocentrali reversibil Peruçac në Drina mban rezerva prej 140 gigavatësh, çka zyrtarisht është „e mjaftueshme për t'iu përgjigjur rrethanave të paparashikuara”.

Formulimi është i saktë dhe njëkohësisht pak i pasinqertë. Kur shteti shpjegon sa mirë është përgatitur për rrethana të paparashikuara, kjo zakonisht do të thotë se rrethana tashmë ka ndodhur.

Vapa që nuk lëshon

Mbi të gjitha këto u shtua edhe vala e të nxehtit. Në Serbi është lëshuar paralajmërim i kuq për temperatura mes 37 dhe 39 gradësh, ndërsa në diell të drejtpërdrejtë priten deri në 48. Parashikimet nuk sjellin lehtësim deri në fund të javës - që do të thotë se konsumi i rrymës për ftohje do të rritet pikërisht në ditët kur prodhimi është më i dobët.

Këtu është edhe pyetja më e gjerë, që prek gjithë rajonin: hidroenergjia me dekada është shitur si burim i qëndrueshëm, i pastër dhe vendor. Kjo ishte e saktë derisa klima sillej në mënyrë të parashikueshme. Kur lumi e ul rrjedhën në një të katërtën e pritshmes, „burimi vendor” mbetet vetëm në letër, ndërsa fatura llogaritet në bursën evropiane.

A i ka llogaritur dikush te ne të njëjtat skenarë për hidrocentralet tona, apo edhe ne presim që lumi së pari të tërhiqet e pastaj të llogarisim?