Ligji për mjedisin „harmonizohet“ me BE-në duke fshirë rregullat për vendet e ndotura si Llojani, OHIS dhe Jugohrom

Ministria i paraqet si harmonizim me legjislacionin evropian. Organizatat ekologjike, juristët dhe një pjesë e opozitës shohin në to dobësim të mbrojtjes nga ndotja. Ndryshimet e propozuara të Ligjit për mjedisin jetësor janë para deputetëve, pasi morën nga 8 vota „për“ në Komisionin për çështje evropiane dhe në Komisionin legjislativo-juridik, të cilët e vlerësuan tekstin si „të pranueshëm nga aspekti i harmonizimit të tij me të drejtën e BE-së“.

Pesë kilometrat vlejnë vetëm për fabrikat e reja

Me ndryshimet ligjore të vitit 2022 u fut ndalimi i ndërtimit ose rindërtimit të instalimeve të industrisë së rëndë dhe ndotëse në më pak se pesë kilometra nga një vendbanim ose zonë natyrore e mbrojtur. Kufizimin e vuri re edhe Komisioni Evropian në raportin e tij për Maqedoninë për vitin 2023. Propozimi i ri e fshin pjesën për rindërtimin.

Nga nisma „Qyteti i gjelbër human“ paralajmërojnë se çfarë do të thotë kjo në praktikë: instalime industriale të mbyllura prej kohësh, për shembull në Shkup, mund të fillojnë sërish të punojnë, ndërsa ato ekzistuese ta zgjerojnë prodhimin. Në vend që ndotësit të largohen nga shtëpitë, thonë ata, po bëhet „një hap regresiv katastrofik“.

Nenet që kujdesen për „pikat e nxehta“

Vërejtja e dytë e madhe janë nenet 28-a, 28-b, 28-v dhe 28-g, që rregullojnë identifikimin, menaxhimin dhe sanimin e zonave të kontaminuara. Propozimi thjesht i fshin. Sipas „Qytetit të gjelbër human“, plani nga neni 28-b për vite me radhë ka penguar që toka e kontaminuar të shitet ose të jepet me koncesion. „Tani do të jetë e mundur që dikush t'ju shesë tokë të ndotur e ju të mos keni asnjë ide për këtë“, paralajmërojnë nga nisma.

Shoqata Maqedonase e Juristëve të Rinj tregon se ku do të ndihet zbrazëtia ligjore: te lindani nga fabrika „OHIS“, te grumbujt e arsenikut kancerogjen nga ish-miniera „Llojan“ dhe te kromi gjashtëvalent nga „Jugohromi“, i cili mund t'i rrezikojë ujërat nëntokësore dhe furnizimin me ujë të Shkupit nga burimi i Rashçes. Plani për menaxhimin e mbeturinave 2021-2031 identifikon shtatë vende të tilla. Problemi me pjesën më të madhe të tyre edhe sot është i pazgjidhur.

Me fshirjen bie edhe detyrimi që koncesionarët e ardhshëm t'i sanojnë zonat e kontaminuara përmes një plani të veçantë remediimi. Kjo do të thotë se koncesionari mund t'i nxjerrë materialet ekonomikisht të leverdishme, ndërsa ndotja t'u mbetet shtetit dhe qytetarëve. Skenari nuk është teorik: për „Llojanin“ Qeveria do të kërkojë koncesionar të ri, pasi i mëparshmi iku pa i pastruar helmet.

Më pak publik, më shumë ministër

Sipas „Qytetit të gjelbër human“, ndryshimet e shfuqizojnë edhe regjistrimin e detyrueshëm të debateve publike, i dobësojnë garancitë për qasjen elektronike në dokumentacion, ndërsa mendimet e detyrueshme institucionale për sigurinë industriale i zëvendësojnë me një komision që e zgjedh ministri. Organizata „Eko-svest“ paralajmëron zbrazëti ligjore dhe rrezik që dispozitat të mos përputhen me ligjin e ri për mbrojtjen e natyrës, i cili tashmë është në procedurë.

Deputetja e Levicës Jovana Mojsoska kërkoi që ndryshimet të hiqen nga rendi i ditës. Nëse kjo është rruga evropiane, është e çuditshme që pikërisht ndalimi që Brukseli e vuri re në raportin e tij tani fshihet në emër të Brukselit. Kujt saktësisht i duhet që një fabrikë të rindërtohet në më pak se pesë kilometra nga oborri i dikujt?