Në Shtëpinë e Ushtrisë së Serbisë në Beograd u mbajt përkujtimore për Ratko Mlladiqin. Në sallë ishte ulur edhe ministri i Drejtësisë i Serbisë, Nenad Vujiq. E pastaj po ajo Serbi doli të shpjegojë se shteti nuk ka lidhje me këtë - përkujtimoren e organizoi një shoqatë e gjeneralëve në pension.

Vështirë të mendohet konstruksion juridik më i hollë. Ministri i Drejtësisë vjen në përkujtimore për një njeri të dënuar për gjenocid, ndërsa shpjegimi është se ai erdhi privatisht, disi. Po ai ministër fluturoi me avionin qeveritar që solli eshtrat nga Haga, ndërsa më parë paralajmëroi se Mlladiqit do t'i jepen „të gjitha nderimet ushtarake dhe shtetërore“. Tani nderimet papritur nuk janë, ndërsa shoqata e gjeneralëve mbart tërë përgjegjësinë.

Bluza me fytyrën dhe mbishkrimin „Hero“

Para ndërtesës pritej në dy rreshta, rreth 150 njerëz. Në parkun e afërt u mblodhën edhe dyqind të tjerë, disa me uniforma ushtarake, disa me bluza ku ishte shtypur fytyra e Mlladiqit dhe fjala „Hero“. Erdhi edhe një grup i organizuar me autobus nga Bosnja dhe Hercegovina. Tubimi ishte i veshur në të zeza dhe me gazetarët kryesisht nuk deshën të flisnin.

Njeriu për të cilin mbahen ato bluza u dënua në vitin 2017 me burgim të përjetshëm për gjenocidin në Srebrenicë, ku në korrik të vitit 1995 u ekzekutuan mbi 8.000 burra dhe djem boshnjakë. Ky është masakra më e madhe në Evropë pas Luftës së Dytë Botërore. Është dënuar edhe për krime kundër njerëzimit gjatë rrethimit gati katërvjeçar të Sarajevës, kur forcat e tij nga kodrat përreth qëllonin qytetarët me snajperë dhe granata. Në atë luftë u vranë mbi 100.000 njerëz, ndërsa mbi dy milionë mbetën pa shtëpi.

Varrim pa nderime, por me gjithçka tjetër

Mlladiqi do të varroset më 7 shtator në varrezat e Topçiderit, në varr familjar, pa nderime shtetërore dhe pa nderime ushtarake. Kërkesat që të varroset në Aleun e Qytetarëve të Merituar u refuzuan. Vuçiqi nuk do të marrë pjesë - ka një vizitë të rënë dakord më parë te presidenti i Uzbekistanit. Nuk do të vijnë as kryeministrja, as kryetarja e parlamentit.

Pra: avion qeveritar po, arkivol i mbështjellë me flamur serb që e bartin ushtarë të Ushtrisë së Serbisë po, ministër në avion po, ministër në përkujtimore po - por nderime shtetërore jo. Kujt i drejtohet ai kufizim? Brukselit, sigurisht. Aspak njerëzve në park me bluzat.

Reagimet nga Brukseli erdhën menjëherë

Komisionarja evropiane për zgjerim Marta Kos anuloi vizitën e planifikuar në Serbi, me mesazhin se lartësimi i një krimineli lufte të dënuar është i papajtueshëm me vlerat evropiane. Vuçiqi shpjegimin e saj e hodhi poshtë si „budalla si zakonisht“ dhe pyeti me ironi nëse duhet t'u ndalohet njerëzve të shfaqen dhe të bëjnë varreza për qen.

Komisioneri për të drejtat e njeriut i Këshillit të Evropës, Majkëll O'Flaerti, kërkoi nga autoritetet në Serbi dhe në Republika Srpska t'i kundërvihen lartësimit të kriminelëve të luftës. Gjykata e Hagës shprehu solidaritet me viktimat. Reagoi edhe UEFA - Ylli i Kuq mori dënim prej 90.000 eurosh, ndërsa Boraci i Banjallukës 39.500 euro, për skandimin e emrit të Mlladiqit në ndeshje evropiane.

Djali Darko Mlladiq në konferencë për shtyp pretendoi se babai i tij ishte „vrarë në Hagë me mjekim të pandërgjegjshëm dhe dhënie të qëllimshme të opiateve tepër të forta“. Dëshmi nuk ofroi. Beogradi me vite mbulonte shpenzimet personale të Mlladiqit dhe vizitat e familjes në Hagë, dhe disa herë kërkoi lirimin e tij të parakohshëm për shkaqe shëndetësore.

Pse kjo na prek

Ballkani e njeh këtë skenë përmendsh. Një i dënuar për gjenocid vdes, ndërsa pyetja që hapet nuk është për viktimat - por për protokollin. A ishte arkivoli i mbështjellë me flamur. A ishte ministri atje privatisht apo zyrtarisht. A është shoqata e gjeneralëve strukturë shtetërore apo jo. Tridhjetë vjet më vonë, ende negociojmë për formën, ndërsa përmbajtjen e lëmë anash.

Familjet e 8.000 të vrarëve në Srebrenicë e dinë se çfarë do të thotë emri Mlladiq. Dyqind njerëz në një park në Beograd, me bluza ku shkruan „Hero“, dinë diçka krejt tjetër. Largësinë mes atyre dy kujtesave nuk e fshin asnjë truk juridik me një shoqatë gjeneralësh në pension.