Belgrad'daki Sırbistan Ordu Evi'nde Ratko Mladiç için anma töreni düzenlendi. Salonda Sırbistan Adalet Bakanı Nenad Vuyiç de oturuyordu. Ardından aynı Sırbistan çıkıp devletin bununla ilgisi olmadığını açıkladı - töreni emekli generaller derneği düzenlemişti.

Daha ince bir hukuki kurgu düşünmek zor. Adalet bakanı, soykırımdan hükümlü bir adamın anma törenine geliyor ve açıklama, bir şekilde özel olarak geldiği yönünde. Aynı bakan, naaşı Lahey'den getiren hükümet uçağıyla uçmuştu ve daha önce Mladiç'e "tüm askerî ve devlet törenlerinin" yapılacağını duyurmuştu. Şimdi törenler birden ortadan kalktı, tüm sorumluluğu ise generaller derneği taşıyor.

Yüzünün ve "Kahraman" yazısının basıldığı tişörtler

Binanın önünde iki sıra halinde, yaklaşık 150 kişi bekledi. Yakındaki parkta iki yüz kişi daha toplandı; kimi askerî üniformayla, kimi üzerinde Mladiç'in yüzü ve "Kahraman" kelimesi basılı tişörtlerle. Bosna-Hersek'ten otobüsle organize bir grup da geldi. Topluluk siyahlar içindeydi ve gazetecilerle çoğunlukla konuşmak istemedi.

O tişörtlerdeki adam, Temmuz 1995'te 8.000'den fazla Boşnak erkek ve çocuğun infaz edildiği Srebrenitsa'daki soykırım nedeniyle 2017'de ömür boyu hapse mahkûm edildi. Bu, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana Avrupa'daki en büyük katliam. Ayrıca, güçlerinin çevredeki tepelerden sivilleri keskin nişancı ve top atışıyla hedef aldığı, yaklaşık dört yıl süren Saraybosna kuşatması sırasındaki insanlığa karşı suçlardan da hükümlü. O savaşta 100.000'den fazla insan öldürüldü, iki milyondan fazlası evsiz kaldı.

Törensiz bir cenaze, ama diğer her şeyle

Mladiç 7 Eylül'de Topçider mezarlığında aile kabrine, devlet ve askerî tören olmaksızın defnedilecek. Şerefli Vatandaşlar Bulvarı'na gömülmesi talepleri reddedildi. Vuçiç katılmayacak - Özbekistan cumhurbaşkanına daha önce ayarlanmış bir ziyareti var. Ne başbakan ne de meclis başkanı gelecek.

Yani: hükümet uçağı evet, Sırbistan Ordusu askerlerinin taşıdığı Sırp bayrağına sarılı tabut evet, uçakta bakan evet, anma töreninde bakan evet - ama devlet töreni hayır. Bu ayrım kimin için? Brüksel için, elbette. Parktaki tişörtlü insanlar için kesinlikle değil.

Brüksel'den tepki hemen geldi

AB Genişleme Komiseri Marta Kos, hükümlü bir savaş suçlusunu yüceltmenin Avrupa değerleriyle bağdaşmadığı mesajıyla Sırbistan ziyaretini iptal etti. Vuçiç onun açıklamasını "her zamanki gibi aptalca" diye reddetti ve alaycı biçimde, insanlara ortaya çıkmayı ve köpekler için mezarlık yapmayı da yasaklamak gerekip gerekmediğini sordu.

Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri Michael O'Flaherty, Sırbistan ve Republika Srpska'daki yetkililerden savaş suçlularının yüceltilmesine karşı durmalarını istedi. Lahey mahkemesi mağdurlarla dayanışmasını dile getirdi. UEFA da tepki gösterdi - Avrupa maçlarında Mladiç'in adını tezahürat yaptıkları için Kızılyıldız'a 90.000 euro, Banya Luka Borats'a 39.500 euro ceza verildi.

Oğlu Darko Mladiç, basın toplantısında babasının "Lahey'de özensiz tedavi ve kasten aşırı güçlü opiyat verilmesiyle öldürüldüğünü" iddia etti. Kanıt sunmadı. Belgrad yıllarca Mladiç'in kişisel masraflarını ve ailesinin Lahey ziyaretlerini karşıladı ve sağlık gerekçesiyle defalarca erken tahliyesini talep etti.

Bu bizi neden ilgilendiriyor

Balkanlar bu sahneyi ezbere biliyor. Soykırımdan hükümlü biri ölüyor ve açılan soru mağdurlarla ilgili değil - protokolle ilgili. Tabut bayrağa sarılı mıydı. Bakan orada özel olarak mı resmî olarak mı bulundu. Generaller derneği devlet yapısı mı değil mi. Otuz yıl sonra hâlâ biçimi müzakere ediyor, içeriği bir kenara bırakıyoruz.

Srebrenitsa'da öldürülen 8.000 kişinin aileleri Mladiç adının ne anlama geldiğini biliyor. Belgrad'da bir parktaki, üzerinde "Kahraman" yazan tişörtlerle duran iki yüz kişi bambaşka bir şey biliyor. Bu iki hafıza arasındaki mesafeyi emekli generaller derneğiyle kurulan hiçbir hukuki oyun silmiyor.