Përcjellja shtetërore e Ratko Mlladiçit në Beograd e tronditi politikën gjermane - ndërsa ndarja mes partive doli më e mprehtë se sa pritej. Pothuajse të gjitha e dënuan pushtetin serb për qëndrimin ndaj një krimineli lufte të dënuar. Përveç njërës: Alternativa për Gjermaninë. Partia e ekstremit të djathtë befas gjeti mirëkuptim për Beogradin.

Anton Hofrajter, deputet i të Gjelbërve dhe kryetar i Komitetit për çështje të Bashkimit Evropian në Bundestag, ishte më i drejtpërdrejti. Sipas tij, transporti i trupit të Mlladiçit me aeroplan qeveritar dhe prania e ministrave në përkujtim tregojnë se qeveria serbe njeriun përgjegjës për gjenocidin në Srebrenicë po e shndërron në hero kombëtar.

„Sjellja e qeverisë serbe është mesazh i qartë për Evropën se vendi nën Vuçiqin u largua nga kursi evropian. Kush i lartëson kriminelët e luftës lëviz jashtë rendit evropian të vlerave dhe për të nuk ka vend në Bashkimin Evropian“, u përgjigj Hofrajter në një pyetje të një mediumi gjerman. Ai kritikoi edhe qeverinë e vet për heshtjen. „Kush hesht ndaj krimeve të luftës, i shkakton dëm të rëndë së drejtës ndërkombëtare“, tha, dhe shtoi një fjali që lidhet drejtpërdrejt me para: „Kush i feston kriminelët e luftës, nuk mund njëkohësisht të mbledhë fonde evropiane.“

Kush heshti e kush foli

Të pyetur për ngjarjet në Beograd, politikanët e Unionit Kristiandemokrat në pushtet, që zakonisht merren me rajonin, refuzuan përgjigjen ose fare nuk reaguan. Kjo është e dhënë në vetvete.

Jasmina Hostert, deputete e socialdemokratëve dhe kryetare e grupit parlamentar gjermano-juglindor evropian, vjen nga Bosnja dhe Hercegovina dhe nuk i zgjodhi fjalët. „Varrimi shtetëror për 'kasapin e Srebrenicës' nuk është vetëm tërësisht i papranueshëm, por fatkeqësisht tregon edhe sa larg është Serbia nga përballja me krimet dhe nga Bashkimi Evropian“, deklaroi ajo. Për të kjo është hap prapa dhe pengesë drejt afrimit me BE-në.

Hostert shtoi edhe diçka që rrallë dëgjohet në debate të tilla - solidaritet me njerëzit në vetë Serbinë që nuk e ndajnë narrativin zyrtar. „Më vjen keq që për shkak të kësaj vuajnë para së gjithash ata që në Serbi angazhohen për zbardhjen e së vërtetës dhe afrimin me BE-në dhe e kritikojnë pushtetin.“

Mirëkuptimi i AfD-së

Saša Lensing nga AfD nisi nga ana e kundërt. Ai kujtoi se Serbia me arrestimin dhe dorëzimin e Mlladiçit Tribunalit të Hagës i përmbushi detyrimet e veta ndërkombëtare dhe prandaj nuk sheh arsye që debati i sotëm të shndërrohet në vënie parimore në pikëpyetje të qëndrimit serb ndaj gjykatave ndërkombëtare.

Lensing thotë se perceptimi i ndryshëm i figurës së Mlladiçit në vetë shoqërinë serbe tregon sa thellë shtrihen konfliktet historike dhe kulturat e ndryshme të kujtesës. Formalisht, ai shtoi se heroizimi i kriminelëve të dënuar të luftës nuk kontribuon në pajtim - por të njëjtën fjali e mbylli me atë se as dënimet e përgjithësuara ndaj Serbisë nuk do të ndihmonin. Balanca është aty që të mos thuhet asgjë.

Ky nuk është qëndrim i ri. Në debatin e vitit të kaluar në Bundestag me rastin e 30-vjetorit të Srebrenicës, përjashtimi i vetëm në cilësimin e krimit si gjenocid ishte pikërisht AfD. Deputeti i tyre Alexander Wolf e kundërshtoi atë cilësim me pretendimin se serbët atje kishin pushkatuar burrat, ndërsa gratë dhe fëmijët në parim i kishin kursyer.

Bllokada nuk do të ketë, sepse s'ka as çfarë të bllokohet

Analiza më e matur erdhi nga Adi Qerimagiq, analist i lartë i think-tankut berlinez European Stability Initiative. Ai kritikon para së gjithash Komisionin Evropian dhe atë që ai priste nga Serbia para vetë varrimit.

„Ato pritshmëri shumë shpejt u reduktuan në një: të mos ekzistojë vendim formal, juridik ose administrativ i shtetit të Serbisë për t'i bërë Mlladiçit varrim shtetëror. Komisioni atë fakt nuk e pranoi vetëm si të mjaftueshëm, por në konferencën për shtyp e paraqiti edhe si sukses të levës së vet të ndikimit“, thotë Qerimagiq. Ndërsa në vetë varrimin u pa se shteti sërish kishte marrë pjesë.

Përfundimi i tij është ai që i duhet çdo lexuesi në rajon: kjo nuk do të ndryshojë shumë, por jo sepse nuk ka vullnet - por sepse përparim gjithsesi prej kohësh nuk ka. Serbia që nga viti 2021 nuk ka hapur asnjë kluster në negociatat me Bashkimin Evropian. Komisioni rekomandon hapjen e Klusterit 3, por vendet anëtare e bllokojnë - disa për shkak të politikës së jashtme serbe të papërputhur, para së gjithash ndaj Rusisë dhe luftës në Ukrainë, të tjerat për shkak të gjendjes së sundimit të së drejtës dhe sulmeve ndaj demonstruesve dhe organizatave të shoqërisë civile, e ndonjëherë edhe për shkak të situatës në veri të Kosovës.

Kjo është pamja që ia vlen të shihet edhe nga Shkupi. Zgjerimi prej kohësh nuk zgjidhet me raporte dhe rekomandime, por me veton dhe disponimin e kryeqyteteve të veçanta. Serbia këtë e mëson përmes Mlladiçit. Maqedonia e mëson prej dekadash, përmes rasteve krejt të tjera - por me përfundim identik.