Ndonjëherë një kontinenti i duhet një goditje për të kuptuar diçka që e di prej vitesh. Donald Trump, me sa duket, arriti atë që vitet e paralajmërimeve nga Parisi e Brukseli nuk ia dolën: i bindi përkrahësit evropianë të tregut të lirë se mbështetja te teknologjia amerikane është cenueshmëri serioze, jo thjesht shqetësim teorik.

Si? Me kërcënime ndaj Grenlandës, me sanksione kundër zyrtarëve ndërkombëtarë dhe me gatishmërinë për ta përdorur varësinë evropiane nga kompanitë amerikane si levë. Sipas Politico, Komisioni Evropian përgatit një paketë për „sovranitet teknologjik" qëllimi i së cilës është të ulë varësinë nga firmat e huaja - gjithçka, nga e-posta dhe ruajtja e të dhënave deri te mjetet që lëvizin shërbimet shtetërore.

„Njerëzit më në fund e kuptuan se nuk ka fuqi më të madhe se teknologjia", deklaroi Sebastiano Tofaleti nga shoqata evropiane e ndërmarrjeve të vogla e të mesme digjitale. „Ajo nuk është thjesht mall. Është mjet i fuqisë dhe ndikimit, dhe prandaj Evropa duhet të ketë të vetën." Fjali që vetëm pak vite më parë në Bruksel do të hidheshin poshtë si proteksionizëm i fshehur.

Kthesa është dramatike. Vende si Holanda dhe Danimarka më parë ngadalësonin përpjekjet franceze që të dhënat më të ndjeshme të BE-së të ruheshin larg serverëve amerikanë. Deputeti holandez Bart Grothaus pranon se bëri një „kthesë të madhe": „Ishte një shenjë e qartë se aleati ynë i madh do të na kolonizonte, se do që të varemi plotësisht nga inteligjenca artificiale amerikane."

Dhe kambanën e vërtetë të alarmit, ironikisht, nuk e hapi i pari Trump - por ende Xho Bajden, i cili para largimit kaloi rregulla për kufizimin e eksportit të çipave për inteligjencë artificiale drejt disa vendeve evropiane. Trump vetëm e njohu cenueshmërinë dhe e shtypi deri në fund, sidomos përmes sanksioneve kundër zyrtarëve të Gjykatës Ndërkombëtare Penale.

Për Ballkanin, kjo është një mësim që ia vlen vëmendja. Ne jemi mësuar të jemi të vegjël e të varur - nga kapitali i huaj, platformat e huaja, rregullat e huaja. Por kur edhe një Evropë e fuqishme zbulon se varësia është cenueshmëri sapo aleati vendos ta shfrytëzojë, pyetja bëhet e pashmangshme: në serverët e kujt, mjetet e kujt dhe rregullat e kujt jetojmë në fakt edhe ne - dhe çfarë kemi tonën në gjithë atë tregim?