Teleferiku i Vodnos: dy kontrolle, dy gjetje të kundërta

Gushtin e kaluar një kontroll shtetëror i teleferikut të Shkupit përfundoi se nuk kishte mospërputhje teknike. Këtë javë mësuam se tre nga katër sensorët e sigurisë nuk punonin, litarët ishin të dëmtuar dhe pjesët prej gome aq të konsumuara sa kabinat dridheshin. Gjetja është e prodhuesit austriak, po asaj firme që e ndërtoi teleferikun, dhe ekspertët e saj kërkuan ndalimin e menjëhershëm të punës. Kryetari i komunës e tha me një fjali që vlen të lexohet dy herë: ishte në prag të një tragjedie.

Mes atyre dy gjetjeve nuk ndodhi asgjë që t'i ndryshojë. Litarët nuk dëmtohen brenda natës, sensorët nuk fiken të gjithë njëherësh. Pra ose dy kontrollet nuk matën të njëjtën gjë, ose njëri nuk mati fare. Mundësi e tretë nuk ka. Qyteti tani kërkon një firmë që do ta vlerësojë dëmin, ndërsa për përgjegjësinë thotë se është punë e organeve hetimore. Përgjegjësia vërtet vërtetohet ashtu. Por pyetja se çfarë saktësisht u kontrollua në gusht nuk kërkon hetim. Kërkon një dokument.

I njëjti mal, e njëjta javë: plani kundër planit të vet

Komuna e Qendrës ka Planin e vet Lokal për Energji dhe Klimë, ku shkruhet se urbanizimi i shpateve të Vodnos mund të aktivizojë erozionin, përmbytjet e rrëmbyeshme dhe rrëshqitjet e dheut. E njëjta komunë tani sjell draft-planin e detajuar urbanistik për Barutanën pa analiza hidrologjike, hidrogjeologjike dhe gjeoteknike të përfunduara. Të dy dokumentet janë të sajat. Vetëm për njërin do të votohet.

Shifrat e shpjegojnë shqetësimin më mirë se çdo deklaratë. Plani i Përgjithshëm lejon atje 6.500 metra katrorë sipërfaqe të ndërtuar, ndërsa drafti parashikon 29.000. Nga 9.500 metra katrorë gjelbërim të parashikuar mbeten 268. Terreni ka një diferencë lartësie prej 80 metrash. Se vula mbi një dokument të tillë nuk është formalitet u pa edhe në Karposh, ku nëpunëset lëshuan një ekstrakt nga një plan që Gjykata Kushtetuese e kishte shfuqizuar qysh në vitin 2018, ndërsa kërkesa më parë ishte refuzuar dy herë.

Revizioni: paguar me rregull, kurrë i përdorur

Enti Shtetëror i Revizionit përfundoi kontrollin e prokurimeve publike në kompaninë shtetërore të energjisë dhe gjetja është konkrete. Një motor me gaz për 2,48 milionë euro që kurrë nuk u vu në funksion, një aditiv për 2,29 milionë të cilit i skadoi afati, pajisje të zhvendosura për 1,72 milionë që nuk u përdorën. Afër 6,5 milionë euro për tri zëra që nuk prodhuan asnjë kilovat-orë. Plani i prokurimeve u ndryshua 19 herë brenda një viti. Kur një plan ndryshon me atë frekuencë, ai pushon së qeni plan.

I njëjti mekanizëm shihet edhe gjetkë. Shteti pagoi 64,4 milionë euro nga proceset gjyqësore për mosmarrëveshje pune, dhe 95 për qind e asaj shume nuk u pagua vullnetarisht por përmes përmbaruesve. Gati gjysma e shumës janë kamata dhe shpenzime vetëm sepse nuk u pagua në kohë. Një burg i vetëm shpenzoi rreth një të pestën e buxhetit të tij për këtë. Përballë atyre shifrave, dy thirrjet publike për tërë industrinë maqedonase kapin shtatë milionë denarë, rreth 114.000 euro, sa për njëzet kompani.

Bujqësia nxori dy versione të së njëjtës vjelje brenda së njëjtës javë. Ministri thotë se blerja e rrushit rrjedh pa pengesa dhe ka shifra për këtë, ndërsa në Tremnik vreshtarët thonë se vranaci nuk blihet fare. Në Prespë molla industriale ra në 4 denarë për kilogram, me një kosto prodhimi prej rreth dhjetë. Prodhim më i dobët, çmim i përgjysmuar. Kjo nuk përputhet me asnjë logjikë ekonomike, por përputhet me atë se kush e shqipton shifrën.

Shpejtësia varet nga ai që pyet

Kur dikush kërcënoi kryeministrin në Instagram, brenda pak ditësh erdhën kallëzimi, akuza dhe paraburgimi, pa e paraqitur fare kryeministri vetë. Policia veproi kryesisht, çka është e drejtë dhe detyrë e saj ligjore. Ai mekanizëm nuk u shpik për atë rast dhe vlen për çdo qytetar. Pyetja nuk është pse u aktivizua. Por pse vetëm ndonjëherë.

Sepse po atë javë një infermiere me dhjetë vjet përvojë tregoi se me gjakderdhje kërkoi mjek nga Ohri përmes Strugës deri në Shkup dhe e humbi shtatzëninë në javën e 24-t, ndërsa komisioni nisi punë vetëm pasi ajo foli publikisht. Familja e Lupços pas një muaji pyet pse emri i tij nuk është as në listën zyrtare të MPB-së - një publikim që nuk kërkon as buxhet, as tender, as seancë. Në gjyqin për Koçanin, një inspektore dëshmoi se në vitin 2023 kërkoi licencën nga pronari i „Puls“-it, nuk e mori, e shënoi këtë në raport dhe raporti shkoi lart në hierarki. Dhe pastaj asgjë. Sistemi punonte; thjesht nuk vepronte.

Kjo nuk është përshtypje, është e matshme. Monitorimi tregoi se dy nga çdo tri aktgjykime në vitin 2025 nuk u publikuan, përballë 40 për qind vitin e kaluar, me seanca që caktohen dy herë në vit. Brenda vetë MPB-së, një punonjëse gjashtë vjet ndryshoi kategoritë në patentat e shoferit për njerëz që kurrë nuk dhanë provim, pasi një herë ishte kthyer në punë me vendim gjykate. Sistemi e kishte zbuluar. Pastaj e ktheu.

Haga: secili lexoi në aktgjykim atë që tashmë e mendonte

Para aktgjykimit, në sheshin e Prishtinës qëndronte një orë dixhitale që numëronte mbrapsht, nën një banderolë me kërkesën që të shpallen të pafajshëm. Të mërkurën Hashim Thaçi mori 25 vjet për krime lufte. Gjykata vërtetoi së paku 385 të paraburgosur në mënyrë të paligjshme, 303 të torturuar dhe 98 të vrarë, gjithsej 81 vjet burg për të katërt, ndërsa pikat për krime kundër njerëzimit nuk u provuan.

Pastaj secili e lexoi po atë dokument ndryshe. Beogradi e quajti konfirmim të vonuar dhe në të njëjtën frymë hedhjen poshtë të një pjese të pikave manovër politike. Kuvendi i Shqipërisë me procedurë të përshpejtuar miratoi një deklaratë se aktgjykimi është thellësisht i padrejtë. Uashingtoni se gjykata as nuk duhej të gjykonte. Ndërsa Brukseli, institucioni që e krijoi atë gjykatë, nuk tha asgjë. Po atë javë Marta Kos numëroi vendet që marrin udhërrëfyes drejt BE-së - Malin e Zi, Shqipërinë, Moldavinë, Ukrainën - ndërsa për Maqedoninë mbeti kushti që e dimë përmendësh, me gjysmën e dytë të fjalisë drejtuar jo Shkupit, por Sofjes. Pritje, jo garanci.

Kufiri: goditjet arritën, pronari jo

Një dron rus ndezi një pompë benzine te pikëkalimi drejt Polonisë, ditë pasi kryeministri polak paralajmëroi publikisht se pikërisht këto goditje po vinin. Paralajmërimi ishte i saktë. Mbrojtja mungonte. Një ditë më parë një dron goditi një tren dy kilometra nga territori i NATO-s, në një hekurudhë ku disa orë më parë kishin kaluar diplomatë evropianë. Mbi Lituani një dron u rrëzua pak minuta pas mesnatës, ndërsa gjithë Vilnius mori paralajmërim në telefonin celular. I kujt ishte, askush ende nuk pretendon ta dijë.

Kjo është skema që përsëritet edhe më poshtë në hartë. Një depo e dytë municioni e së njëjtës firmë u dogj në Bullgari brenda një muaji: firma thotë sabotazh, ministri se kontrollet janë formalitet, ndërsa objekti kishte kaluar shtatë kontrolle shtetërore këtë vit. Kur asnjë nga këto ngjarje nuk ka pronar të konfirmuar, kjo nuk do të thotë se askush nuk i bëri.

Një masë me afat, dhe një shifër që e tregon tërë javën

Qeveria uli TVSH-në për karburantet nga 18 në 10 për qind, dhe nafta u lirua për rreth dy denarë, ndërsa benzinat u shtrenjtuan për tre e gjysmë. Tatimi bie, benzina shtrenjtohet, dhe të dyja janë të vërteta njëkohësisht. Eurosuper BS-95 kaloi njëqindëshen, nafta ra në 99 denarë, por masa vlen deri më 28 shtator, e shkruar në vetë vendimin.

Ilustrimi më i qartë erdhi nga Beogradi. Lista qeverisëse mblodhi 170.000 nënshkrime për tri orë, çka sipas llogarisë kërkon 230 noterë të vërtetojnë nga katër nënshkrime në minutë, ndërsa studentët me 250 kandidatë pritën në radhë tërë fundjavën sepse nuk kishte mjaft noterë. Askush nuk ndaloi asgjë. Sporteli thjesht punoi më ngadalë për njërën palë.

Secila nga këto histori ka një dokument të rregullt pas vetes: kontrollin e gushtit, planin për klimën, planin e prokurimeve, raportin e inspektimit, dispozitën ligjore për veprim kryesisht. Asgjë nga këto nuk mungonte. Mungonte dikush që ta lexojë sa kohë ende do të thotë diçka.