Pesë muaj Viktor Orban heshti. Pastaj doli para kamerës dhe njoftoi se heshtja ka mbaruar.

Ish-kryeministri hungarez dhe lideri i Fideszit shpalli fundin e armëpushimit politik me qeverinë e re të Peter Magjarit dhe i ftoi mbështetësit e tij në „rezistencë kombëtare“. „Ishim të durueshëm, ndoshta edhe më shumë seç duhej. Dhe ishim të drejtë, duke pasur parasysh mënyrën si u sollën, ndoshta edhe më shumë seç duhej. Kaluan pesë muaj. Kjo fazë mbaroi. Kaq është, fund“, deklaroi Orbani. Në mesazhin e publikuar me videon ishte edhe më i shkurtër: „E pranojmë sfidën dhe luftojmë“.

Pesë muaj pas disfatës historike

Thirrja vjen pesë muaj pas zgjedhjeve parlamentare në të cilat Fideszi pësoi disfatën më të rëndë në historinë e vet të re. Partia Tisza e Peter Magjarit në prill fitoi bindshëm dhe i mbylli 16 vitet e pandërprera të Orbanit në postin e kryeministrit. Rezultatet përfundimtare i sollën Tiszës plot 141 nga gjithsej 199 ulëse parlamentare - shumicë dythirdëshe, e mjaftueshme për ndryshimin e rregullave kushtetuese pa asnjë votë të opozitës.

Magjari fushatën e udhëhoqi me premtimin se do ta shkatërrojë sistemin që Fideszi e ndërtoi përgjatë katër mandatesh, se do ta kthejë Hungarinë në qendrën politike të Bashkimit Evropian dhe se do t'i lirojë miliardat e parave evropiane të bllokuara në epokën e Orbanit.

Brukseli i shkriu miliardat

Dhe kjo nuk mbeti premtim. Nga fundi i majit Magjari arriti marrëveshje politike me presidenten e Komisionit Evropian Ursula fon der Lajen, me të cilën u hap rruga për shkrirjen e gjithsej 16,4 miliardë eurove mjete evropiane. Në korrik Këshilli i BE-së miratoi edhe planin e ri hungarez të rimëkëmbjes, me çka u hap pagesa e edhe 10 miliardëve të tjera - rreth 6,5 miliardë si mjete të pakthyeshme dhe 3,5 miliardë përmes kredive. Në këmbim, Budapesti duhej të pranonte një varg reformash në fushën e sundimit të së drejtës, luftës kundër korrupsionit dhe mbrojtjes së të drejtave themelore. Komisioni kishte vendosur më parë 27 kushte kyçe.

Pikërisht këtu Orbani sheh konfirmimin e tezës së vet. Sipas tij, pas pushtetit të ri qëndrojnë struktura të huaja politike dhe ekonomike, ndërsa si qendër të atij ndikimi shënon Brukselin - me shërbime inteligjence, rrjete të lidhura me Xhorxh Sorosin dhe kompani të mëdha multinacionale si instrumente. Qeverinë e re e quajti „neokomuniste“, transmeton portali hungarez 24.hu.

Lexuesi maqedonas këtë fjali e ka dëgjuar në gjuhën e vet. Kur ndërrohet pushteti, pala e humbur thuajse kurrë nuk thotë se humbi zgjedhjet - thotë se vendi u mor përsipër nga jashtë. Dallimi është se në Hungari shifra në anën e pushtetit të ri është 141 nga 199, dhe ajo shifër shpjegohet vështirë me ndikim të huaj.

Çmontimi i sistemit

Pushteti i ri nuk priti gjatë. Në korrik parlamenti, falë shumicës dythirdëshe të Tiszës, miratoi amendamentin e 17-të të Kushtetutës. Me të u vendos kufizimi që një deputet të mund të kalojë më së shumti 12 vjet në parlament, përkatësisht tri mandate, ndërsa për gjykatësit e Gjykatës Kushtetuese kufi moshor prej 70 vjetësh. Ndryshimi goditi drejtpërdrejt një numër të madh kuadrosh shumëvjeçare të lidhura me Fideszin, mes tyre edhe kryetarin e Gjykatës Kushtetuese Peter Polt, aleat shumëvjeçar i Orbanit dhe dikur prokuror i përgjithshëm.

Më dramatike ishte çështja e presidentit të shtetit Tamash Shujok, i cili në korrik nënshkroi ndryshimin kushtetues me të cilin praktikisht e përfundoi mandatin e vet - dhe njëkohësisht paralajmëroi se mënyra si u zbatuan ndryshimet i dha një goditje serioze parimit të ndarjes së pushteteve.

Qeveria e Magjarit pretendon se nuk po shkatërron demokracinë, por po çmonton një sistem në të cilin institucionet kyçe shtetërore ishin mbushur me njerëz të lidhur me Fideszin, shpesh me mandate mjaft të gjata sa ta mbijetonin vetë qeverinë. Fideszi pretendon pikërisht të kundërtën. Përgjigjja e parë më e madhe arriti që në fillim të korrikut, kur Fideszi dhe KDNP organizuan protestë para pallatit presidencial nën parullën „Stop vetvullnetarizmit“, në të cilën u mblodhën disa mijëra njerëz.

Ajo që e bën këtë histori të vlefshme për vëmendje nga Shkupi nuk është se kush ka të drejtë. E vlefshme është pyetja që ajo hap: a bën reformë një pushtet që çmonton institucione plot me kuadro të paraardhësit - apo vetëm ndërron emrat e njerëzve në të njëjtat karrige. Hungaria tani është laborator ku ajo përgjigje shkruhet drejtpërdrejt, ndërsa Ballkani të njëjtin eksperiment e kryen me dekada, gjithmonë me premtimin se këtë herë është ndryshe.