Кога Anthropic се спогоди за 1,5 милијарди долари (околу 1,3 милијарди евра) по тужбата за авторски права, приказната изгледаше како ретка победа на луѓето што пишуваат книги наспроти фирма што ги користела без да праша. Судот пресуди дека тренирањето модели врз заштитен материјал влегува во дозволената употреба, но пиратското преземање на тој материјал не влегува. Спогодбата доби конечно одобрение во јули и парите тргнаа кон авторите.

Оттогаш до денес поминаа неколку недели. Наместо уплати, дел од авторите добиле мејл со кој ги известуваат дека некој друг бара удел во нивниот дел.

Условите се едноставни на хартија. Авторите на речиси 500.000 наслови добиваат по 3.000 долари за секое пиратски преземено дело. Ако книгата сè уште е во печат кај издавач, парите се делат педесет-педесет. Ако книгата е самоиздадена, или ако издавачот ги вратил правата откако книгата излегла од печат, целата сума оди кај авторот. Тоа е целата математика.

Проблемот е што дел од издавачите изгледа не се согласуваат со математиката. Авторката на трилери Ејприл Хенри напиша на социјалните мрежи дека HarperCollins побарал дел од книга чии права ѝ се вратени пред најмалку седумнаесет години – а истиот ден добила известување дека таа куќа ѝ е внесена како работодавач, што никогаш не била.

Викторија Штраус, која го води блогот Writers Beware, вели дека жалбите паѓаат во две групи: издавачи што бараат пари за книги врз кои веќе немаат право, и издавачи што бараат целосни сто проценти таму каде што им следуваат педесет. Таа самата е претпазлива со обвиненијата – „не сакам да припишам злоба на она што може да се објасни со лошо водење евиденција“, пишува. Но веднаш додава дека бројот на пријави за два дена и фактот што авторите пријавуваат буквално иста грешка одново и одново не личи на рутинска техничка забуна, туку на нешто пошироко и системско.

Извршната директорка на Здружението на автори Мери Расенбергер исто така не го гледа ова како организирано грабање, туку како предвидлив исход од лоша евиденција и збунувачка постапка. Можеби е точно. Но и тоа е обвинение по себе: индустрија што со децении држела права врз туѓи книги не знае кои права ги држи денес, а тоа го открива дури кога на маса се појавува милијарда и половина.

Има и трета страна во редицата. Штраус вели дека се јавуваат и книжевни агенции што бараат процент, што е чудно бидејќи агентите не се сопственици на правата врз книгите што ги продаваат. Авторката Кортни Милан, поранешна судска соработничка и професорка по право, го кажа тоа многу подиректно на Bluesky – агентите немаат никаква работа таму и треба да престанат.

Најпаметниот дел од целата спогодба е скриен во еден датум. За авторот да добие сто проценти, правата морале да му се вратат пред 10 август 2022 година – денот кога делата се преземени. Не пред спогодбата, не пред пресудата. Пред преземањето. Кој ја чувал старата преписка со издавачот, ќе го докаже тоа. Кој не ја чувал, ќе се бори со куќа што има правен оддел.

Штраус вели дека сето ова што го гледа е „поглед низ мала пукнатина во огромен ѕид“. Тоа е реченицата вредна памтење. Ниту еден автор не ја гледа целата слика; ја гледа само својата уплата и мејлот што ѝ противречи. Дали е тоа неред или е пресметка – од внатре не се разликува.