Банска Штјавница, словачкиот рударски град на древен вулкан: 24 стари рударски езера, часовник со заменети стрелки и „Банка на љубовта“

Во средна Словачка, на падините на древен вулкан, лежи град што некогаш бил трет по големина во Унгарското Кралство. Денес Банска Штјавница има околу 9.200 жители, место на листата на светско наследство на УНЕСКО и улици што изгледаат како некој да го запрел времето кога рудниците се затвориле.

Градот го изградиле рудари, и тоа се гледа на секој чекор. Старото јадро се качува по стрмна падина, а под куќите се протегаат рударски ходници што подоцна служеле како визби. Еден од нив е отворен за посетители – спуштањето под земја е најдобриот начин да се сфати од каде дошло богатството на кое стои целиот град.

Рударите оставиле и нешто што ниеден туристички проспект не би го измислил: 24 стари рударски акумулации, изградени за водата што ги придвижувала машините. Денес тоа се езера за капење во лето, меѓу кои Клингер и Почувадло. Индустријата од минатите векови го уредила пејзажот, а денешните посетители пливаат во него.

Градот сака легенди. Во грбот има два гуштера, поради приказната за еден овчар. На плоштадот на Света Троица стои барокен столб подигнат по чумата од 1710 година. А часовникот на кулата на градското собрание има заменети стрелки – големата ги покажува часовите, малата минутите. Туристите застануваат, гледаат и пресметуваат.

Најнежната приказна е поврзана со поетот Андреј Сладкович, кој напишал долга љубовна поема инспирирана од девојката Марина Пишлова. Во нејзината куќа денес работи „Банка на љубовта“ – трезор во кој парови оставаат предмети на чување. Градот има и неочекувана поп-врска: тука е роден фотографот Дезидер Хофман, официјален фотограф на Битлси.

Животот во Банска Штјавница не е музеј. Има пиварница со бакарни казани и хотел со кафуле преполно со книги. Од тука, на околу 45 километри, е Кремница, каде што работи една од најстарите ковачници на пари во светот што сè уште е активна, заедно со рудник-музеј.

Се стигнува преку аеродромот во Братислава. Колата е подобро да остане надвор од центарот, а на маса задолжително бриндзове халушки – кнедлички од компир со овчо сирење, словачки одговор на нашите мантии и пастрмајлии.

И едно прашање за дома: Кратово исто така лежи во кратер на изгаснат вулкан, со рударска историја долга векови. Колку странски туристи го знаат тоа – и кој е задолжен да им каже?