Бродот Галеб на Тито голта милиони, никој не го завршува – 22 милиони евра за реставрација, музеј без врата

Бродот Галеб – првично името му беше RAMB III и низ децениите успеваше да преживее повеќе од една епоха – сега лежи во Риека како симбол на еден специфичен балкански феномен: ништо не се завршува навреме, особено кога станува збор за пари и музеј.

Историјата на бродот е речиси романескна. Италијански бананов транспортер од 1930-тите за пренос на овошје од африканските колонии. Торпедиран од сојузничките сили во Бенгази 1941-та. Заплен од Германија, преименуван во “Kiebitz”, потопен во риечкото пристаниште на 5 ноември 1944-та. Излезен од дното во 1947-та. Реставриран во 1950-тите за да стане пловечка резиденција на Јосип Броз Тито, кој на овој брод ги направи своите дипломатски мисии на Неврзаните држави – кон Африка и Азија, 1953-1961-та.

Денес? Градот Риека го купи во 2009-та за околу 800.000 куни. Реставрацијата стигна до 22 милиони евра – 4 милиони од ЕУ-фондови, 11 милиони од риечкиот буџет, остатокот од други извори. И музејот сè уште не е отворен. Историчарот Ервин Дубровиќ е недвосмислен: “Нема извинување зошто бродот не е завршен.”

Тоа е приказна што Балканот ја знае премногу добро. Проект се почнува со ентузијазам, се полнат буџетите, се потрошуваат, но кога треба да се исчисти задниот двор и да се отвори вратата – се појавува нешто. Одговорноста за нешто никогаш не е јасна. На крај, секој колектив одговорен е “за организација”, но никој не одговара за резултат. Дури и кога станува збор за брод што пренесувал банани и Тито.

За Македонија и регионот ова е недвосмислено огледало. Колку наши проекти – културни центри, музеи, реставрации – стартуваа со големи фондови и завршија без отворања? Колку капитални средства останаа во ходниците на градоначалства, без видлив краен производ? Галебот не е нечија изолирана трагедија, тоа е симболот на еден специфичен административен синдром. Бродот навремено би можел да стане туристичка точка од европска класа. Сега е скап спомен што секоја година троши уште.