Огнот кај Ловка Рогозница и Омиш се движел со брзина што локалните доброволни противпожарни друштва не ја помнат. Луѓето бегале кон морето затоа што патот бил затворен, а таа ноќ најдобро ја опишува една бројка: лучката капетанија по вода евакуирала 194 лица. Триесет и шест луѓе побарале лекарска помош, четиринаесет завршиле во болница, седуммина се бореле за живот. На пожариштето подоцна е пронајдено тело.

Во тие часови мобилните телефони на луѓето во зоната останале тивки. Системот за рано предупредување и управување со кризи не испратил ниту едно известување.

8,4 милиони евра за порака што не пристигнала

Тој систем чинел 8,4 милиони евра и е пуштен во работа во август 2023 година, со една единствена цел – за неколку секунди да ги извести граѓаните на мобилен телефон дека им се заканува опасност. Ова не е негов прв испит. Не се огласил ниту при невремето во јули 2023 година, кога загинале четворица луѓе, а штетата зафатила четиринаесет жупании. Двапати платено, двапати молк.

Објаснувањето од Цивилната заштита е дека системот е информативна алатка и дека за да се активира е потребно одобрение од главниот противпожарен командант. Противпожарната служба вели дека евакуацијата почнала веднаш штом избувнал огнот и дека сите служби биле на терен за неколку минути, бидејќи „приоритет беше непосредното и брзото дејствување на терен”. Премиерот Андреј Пленковиќ ја објасни ноќта со ветер и мрак: „Тука работата очигледно беше брза во смисла на ветрот и ноќта.”

Сите тие реченици можат да бидат точни истовремено. И покрај тоа, останува едно прашање што ниту една од нив не го допира: за што служи систем чие активирање зависи од тоа некој, среде најбрзата ноќ во годината, да најде време да потпише одобрение?

Сомнежот дека огнот е подметнат

Сопственикот на локалот кај кој почнал пожарот, Горан Ловиќ, изјави дека огнот тргнал од спротивната страна на патот, каде немало ниту туристи ниту луѓе. „Сметаме, всушност убедени сме дека ова е подметнато, значи човечки фактор. Криминалистичката полиција е тука, им ги дадовме снимките од камерите и направивме сè за ова да се расчисти.” Еден од раководителите на противпожарците го кажа истото пократко – дека некој рано наутро одлучил да си поигра со нив.

Ако тоа се потврди, приказната има свој сторител со име и презиме, а не само ветер. Некој запалил, во најжешкиот дел од летото, над град полн со луѓе. Тоа е избор, не временска непогода.

Пожарите не бараат виза

Во прифатниот центар во Омиш преноќиле околу 2.000 луѓе; локалните угостители подготвиле 1.300 појадоци. Словенија испрати помош, Вуковар испрати 10.000 евра. Солидарноста, како и секогаш, работеше побрзо од системот.

Регионов го дели истото лето и истиот ветер. Разликата ја прави тоа што се случува во првите десет минути – дали телефонот ѕвони или молчи. Пораката од Омиш не е дека огнот бил силен. Пораката е дека беше платено да се испрати известување, а известување немаше.