На 14 септември немаше колони камиони на границите. Блокадата што ја најавија превозниците од Македонија, Србија, Босна и Херцеговина и Црна Гора е откажана во последен момент – откако од Брисел стигна ветување дека проблемот ќе се решава.

Претставниците на четирите земји се сретнаа со претставници на Мисијата на ЕУ во Белград и се договорија протестот да се одложи, во замена за порака дека ќе се бара решение за престојот на професионалните возачи во шенген зоната. Ветувањето е добра волја. Решението сè уште не постои.

Правилото 90/180

Јадрото на проблемот е ставка што туристите ја знаат, но не ја чувствуваат: државјаните на трети земји смеат да поминат најмногу 90 дена во период од 180 дена во шенген зоната. За турист што одмара две недели годишно, тоа е апстракција. За возач што ја минува границата секоја недела, тоа е рок што истекува среде работната година.

Она што го затегна јажето сега е ЕЕС – новиот европски систем за влез и излез, кој ги брои деновите прецизно. Порано пресметката беше лабава и системот се провлекуваше. Со автоматизирана евиденција, правило што постоеше на хартија одеднаш почна да се применува буквално.

Што бараат превозниците дома

Од Владата, домашните превозници бараат итна поддршка: побрз поврат на ДДВ на неисплатените износи, намалување на надоместокот за одржување на патиштата на 30 отсто од сегашниот и враќање на преплатените патни давачки од 2025 година. Подолгорочно, бараат дневница за возачите од најмалку 100 евра без персонален данок и делумен поврат на акцизата за горивото што се користи комерцијално.

Аргументот со кој настапуваат е тежок: околу 96 отсто од увозот и извозот на стоки се движи по пат. Ако компаниите не добијат помош, предупредуваат, дел ќе ги преселат операциите во странство – што значи помалку приходи за буџетот и покршени синџири на снабдување.

Цената на блокадата што не се случи

Претходните протести покажаа што значи затворена граница: доцнат суровини, автомобилски делови, храна, индустриски производи, а дневните загуби се мерат во десетици милиони евра. Затоа откажувањето на блокадата не е само гест на добра волја – тоа е и пресметка.

Од Брисел велат дека ќе разгледаат диференциран третман – долгорочни визи, специјални дозволи или продолжен краткорочен престој за мобилните професии. Сите три опции звучат разумно. Ниедна од нив досега не е потпишана.

Превозниците собираат документација за случаите кога возач бил запрен, казнет или вратен од граница поради правилото. Тоа е она што им останува додека трае чекањето – да собираат докази дека проблемот постои. Прашањето е колку долго доброволното одложување ќе се смета за трпение, а не за согласност.