Облакот има адреса. Има далновод, трафостаница, генератори, батерии, цевки, ладилници, километри оптички кабел и земјиште на кое сето тоа треба да се смести. Колку повеќе вештачката интелигенција се продава како невидлива технологија, толку повидлива станува нејзината физичка страна – и токму таа физичка страна сега тропа на врата во Македонија.

Расправата се разгоре околу иницијативата за дата-центар во атарот на Панчарево кај Пехчево, а во играта е и разговор на власта со Крис Павловски, канадскиот бизнисмен со македонско потекло од „Rumble“. На 25 август Советот на Општина Пехчево едногласно ја отфрли иницијативата. Едногласно – тоа е бројка која во македонската локална политика ретко се среќава.

Прво барање: струја, и тоа многу

Дата-центарот не бара просто „доволно киловат-часови годишно“. Бара голема приклучна моќност, стабилна мрежа, резервни системи и снабдување што не смее да прекине. Токму тука е првиот проблем за земја која увезува електрична енергија. Она што за инвеститорот е техничка спецификација, за државата е прашање дали ќе увезува уште повеќе – и по која цена.

Напојувањето мора да биде непрекинато, па се користат повеќе независни доводи од мрежата, UPS-системи и резервни генератори. Тие генератори, кога ќе се вклучат, работат на дизел. Тоа е дел од сметката за која нема да прочитате во соопштенијата за нова инвестиција.

Второ барање: вода за ладење

Серверите произведуваат огромна количина топлина и системот за ладење е меѓу најважните делови на објектот. Кај современите центри со моќни GPU-системи за вештачка интелигенција, потребите за ладење се уште поголеми. Не постои една бројка која важи за секој дата-центар – количината вода зависи од големината, густината на опремата, локалната клима и избраниот систем за ладење.

Тоа не е одговор што ја затвора темата, туку што ја отвора. Кога една инвестиција бара вода, а не може однапред да каже колку, прашањето каде ќе се земе таа вода останува на општината – и на луѓето кои живеат на истиот водовод.

Трето барање: локацијата е дел од машината

Струјата и водата го привлекуваат вниманието, но без комуникациска поврзаност дата-центарот е зграда со сервери во неа. Потребни се оптички врски со голем капацитет, повеќе независни оператори и физички одделени траси, за да прекин на една врска не значи прекин на услугата. Локацијата се бира и според ризиците од поплави, земјотреси и пожари.

Значи објектот бара стабилна мрежа, оптички траси, земјиште, безбедност и квалификуван кадар. Македонија на хартија има географска положба и телекомуникациска инфраструктура кои ја прават интересна. Но за големите центри се бара и нешто потешко: конкурентни цени на струја, соодветна регулатива и долгорочна гаранција за напојување.

Што добива местото за возврат?

Ова е прашањето кое во целата дискусија најмалку се слуша. Во светот работат околу 12.000 дата-центри, а специјализираните за вештачка интелигенција постојат во само 32 земји. Кај нас темата се отвори како понуда, не како анализа – прво инвестиција, потоа сметка.

Пехчево постапи обратно и токму затоа случајот е поучен. Советот побара да знае што влегува во општината пред да каже да. Тоа не е одбивање на технологијата, туку одбивање на празен чек. Кога една општина едногласно вели не, порано или подоцна некој ќе мора да одговори што точно се нудеше.

Дата-центарот бара многу струја, начин да ја отстрани топлината, оптички врски, земјиште и работна сила. Но бара и нешто што ниту една техничка спецификација не го содржи – доверба. А довербата не се увезува заедно со серверите.