Државната комисија за спречување на корупцијата го прочита Законот за финансирање на политичките партии и најде дупки. Не една – низа. И тоа не по нечија пријава, туку по сопствена иницијатива, во рамки на антикорупцискиот план за проверка на легислативата за 2026 година.

Најважната забелешка е за член 10, оној што уредува како државниот буџет ги дели парите меѓу партиите. Претседателот на ДКСК, Адем Чучуљ, го формулираше прашањето внимателно, но недвосмислено: „Оправдано е прашањето дали ваквата распределба е пропорционална и дали на овој начин се овозможени фер и еднакви можности на сите учесници.“

Пари што растат, правила што не се менуваат

Комисијата укажува на нешто што ретко се кажува на глас: средствата за финансирање на партиите се јавни пари и тие континуирано се зголемуваат. Затоа, велат од ДКСК, треба да се преиспита дали одредбата е целисходна, соодветна и правична, и дали воопшто ја постигнува целта заради која е донесена.

Кога распределбата на јавните пари фаворизира оние што веќе се на власт или веќе се големи, тоа не е случајност во законот – тоа е конструкција. Дали е така кај нас, ДКСК не тврди. Само прашува. Но фактот дека државниот антикорупциски орган мораше сам да го отвори прашањето кажува кој досега не сакал да го отвори.

Членарина без санкција

Член 14 ја уредува членарината што ја плаќаат членовите на партиите. Според ДКСК, во одредбата отсуствува превентивен механизам, а доколку некој ја надмине утврдената висина на членарината – во прекршочните одредби на законот не е предвидена никаква санкција.

Тоа значи дека постои граница, но нема последица ако се прекрши. Во финансирањето на партии, тоа е канал што сам себе се отвора.

Донациите и регистрите

Кај член 16, кој го пропишува вкупниот износ на поединечна донација од физички и правни лица, ДКСК бара да се отстрани правната празнина и одредбата да се усогласи со Изборниот законик. Двата закона зборуваат за исти пари, а не се совпаѓаат.

Член 17 е уште поинтересен. Тој бара партиите да ги прават достапни регистрите на донации – преку веб-страница „или на друг соодветен начин“. Комисијата вели дека не е јасно што е тој друг соодветен начин, што остава простор за субјективно толкување. Особено, како што посочуваат, за партии што воопшто немаат веб-страница.

Со други зборови: една партија може да тврди дека регистарот бил достапен, а никој да не може да докаже дека не бил.

Што бара Комисијата на крајот

Во извештајот што ќе го достави до надлежните институции, ДКСК препорачува во член 26 да се внесе обврска партиите годишната сметка за финансиското работење да ја поднесуваат и до самата Комисија, за да се усогласи со Законот за спречување корупција и судир на интереси.

Значи, во моментов, антикорупциското тело не мора да ги добие финансиските сметки на партиите чие финансирање го надгледува. Тоа е препораката што најмногу кажува за состојбата.

Препораките сега одат кај институциите. Законот го менува Собранието. Собранието се состои од партии. Кој ќе гласа за построги правила за сопственото финансирање?