Во Украина војната сè помалку се води во ровот, а сè повеќе на екран. Двете страни удираат стотици километри зад линијата на фронтот – Украина со сопствени дронови со долг дострел, Русија со нова генерација млазни „шахеди“ кои се побрзи од украинските пресретнувачи. Резултатот е војна на далечина, во која загинуваат сè повеќе цивили.

Оркестар од 300 дронови

Украинскиот адут е FP-2, дрон со боева глава потешка од 100 килограми и дострел од над 300 километри. Киев го призна неговото постоење дури минатиот септември. Специјализираната единица „Рејд“, формирана пред две години, го користи од минатата есен. Еден од командантите, Скипер – поранешен ИТ-стручњак со магистратура по информатика – вели дека на почетокот една посада изведувала две мисии неделно, а денес „можеме десет пати повеќе, па и од тоа повеќе“.

Големите напади се вистински оркестар. Еден напад со долг дострел може да вклучи лансирање до 300 дронови, а целта е 1.000 летала за една ноќ: поевтините дронови го отвораат воздушниот коридор, а другите удираат во целта. Акција како онаа на 20 септември, кога беше онеспособена рафинерија во Москва, околу 500 километри од границата, бара истовремена работа на неколку единици. Дронот FP-1, кој чини 75.000 долари, повеќе пати гаѓал складишта и рафинерии и до 2.900 километри во длабочината на Русија. Според Меѓународната агенција за енергија, овие напади предизвикале пад на руското производство на сурова нафта од 7,7 отсто за една година, додека каматните стапки останале на 14 отсто.

Ефектот се гледа и на фронтот. Успехот на единиците што удираат на средни растојанија придонесе руското напредување речиси да запре: во август Русија зазела 90 квадратни километри украинска територија, наспроти 505 квадратни километри година дена порано. Западни функционери проценуваат дека Русија секој месец губи 6.000 војници повеќе отколку што успева да регрутира.

Геран-5 лета речиси 600 километри на час

Другата страна не мирува. Оригиналниот ирански „шахед“, кој Русите го нарекуваат Геран-2, е редизајниран и добил млазен мотор. Новиот Геран-4 лета со 300 до 550 километри на час, а Геран-5, во форма на пура, достигнува речиси 600 – брзина споредлива со новата лесна крстосувачка ракета Бандерол. Моторите Telefly за новото оружје се произведуваат во Кина. Стапката на пресретнување на „шахедите“, која порано беше над 90 отсто, кај поновите руски модели падна на 60 отсто. „Русија никогаш не застанува“, вели Сергиј Бескрестнов, советник на Володимир Зеленски за одбранбена технологија.

Проценките за наредниот период се уште потешки. Русија до 2027 година би требало да произведе 36.000 млазни „шахеди“, 10.000 ракети Бандерол и сличен број евтини крстосувачки ракети Дан-Т – оружје што може да се насочи кон украинската енергетска и комунална инфраструктура уште оваа зима. Во среда, комбинација од млазни и клипни дронови изведе редок утрински напад врз центарот на Киев: погодени се пазар близу главната железничка станица и деловен центар, две лица загинаа, а 41 е повредено. Кон крајот на август, Геран-4 погоди складиште за муниција во селото Мила кај Киев, при што загинаа 38 луѓе.

Војна што ја водат поранешни гејмери

Луѓето зад екраните не се класични војници. Знахар (33), кој пред инвазијата бил програмер, преку ден избира статични цели – артилерија, системи за електронско ометување – врз основа на податоци од западни сателити или украински извидувачки дронови. Ноќе неговата посада лансира дрон Sych вреден 25.000 долари, кој личи на голема авиомакета. Неговиот колега Ананас (30) студирал архитектура и работел како 3Д-уметник во студио за видеоигри. „Многу играм видеоигри, па сум добар со контролерот. Тоа е голем плус, бидејќи сега сум пилот“, вели тој. На прашањето што се сменило во последно време, Знахар одговара кратко: „Повеќе дронови. Руски дронови.“

Цената ја плаќаат цивилите. Според новите податоци на ООН, во првите осум месеци од 2026 година во Украина се убиени 2.222 лица – повеќе отколку во цела 2025. Само во август во Украина загинале 368 луѓе, додека Русија пријавила 113 загинати. Складиштата на украинските супермаркети, на поштата Nova Poshta и на фирмите за онлајн-трговија се погодени најмалку 32 пати, а Украина изведе 17 напади врз складиштата на Wildberries и Ozon во Русија. Војната веќе не прави разлика меѓу фронт и полица во продавница.

Аналитичарот Сидарт Каушал од Royal United Services Institute предупредува дека Русија има предности што Украина ги нема: поразновиден арсенал, посилна противвоздушна одбрана и општество што не е толку долго под толкав притисок. Киев истовремено се соочува со дупка во воениот буџет и следната година мора да обезбеди дополнителни 40 милијарди фунти. Сепак, ниту една страна не изгледа блиску до пораз или колапс.

Балканот памти војни што се водеа од соседниот рид. Оваа се води од викендица, со контролер в рака, стотици километри далеку од целта. Дали е тоа полесно? Скипер вели дека не е: „И тие можат да го прават истото.“ А Знахар ја сведува целата стратегија на една реченица: „Само треба да издржиме еден ден подолго од нив.“