Осумнаесетгодишник во предградие на Стокхолм пука во студентка што се враќала од смена во ресторан за брза храна. Ја убива. Погрешна личност. Немал ништо против неа, ниту знаел кој треба да биде вистинската цел. Работел по нарачка, за пари што никогаш не ги видел.

Тоа е работниот модел на мрежата Фокстрот, организирана криминална група поврзана со иранскиот режим, на која ѝ се припишуваат околу 35 убиства од 2022 година наваму. Специјалноста на куќата се вика „насилство како услуга”. Клиентот нарачува, мрежата испорачува, а извршител е тинејџер регрутиран преку општествените мрежи.

Регрутација како видеоигра

Според оперативната група ГРИМ, формирана од Европол токму за оваа појава, целиот процес е дизајниран да личи на игра. Псевдоними наместо имиња. Ниво по ниво. Координатор што ти праќа мапа и видео каде во шумата е закопано оружјето, па потоа снимка од скривница со пари во грмушка. Еден од учесниците во случајот во Британија користел прекар земен директно од серијалот игри „Хитман”.

Анди Краг од Европол тоа го нарекува систематско ангажирање на ранливи млади луѓе за извршување убиства. Единаесет земји се веќе во групата ГРИМ: Белгија, Данска, Финска, Франција, Германија, Исланд, Холандија, Норвешка, Шпанија, Шведска и Обединетото Кралство. Тоа не е локален шведски проблем што ќе остане северно од Алпите.

Норвежанецот што не знаел кого треба да убие

Најјасен приказ како функционира системот е случајот на норвешки тинејџер, син на двајца новинари, кој по проблеми со дрога и психоза завршил во установа за одвикнување. Таму запознал друго момче што му понудило работа преку интернет: убиство во Англија за околу 25.000 евра. Нарачката дошла од шеснаесетгодишник со прекар „Генералот”.

Организацијата била беспрекорна. Еднонасочен билет до Манчестер, помош за итен пасош, водење низ секоја фаза преку апликација за шифрирана комуникација, предавање на логистички координатор. Кога момчето се сместило во хотел со оружјето, добило порака: „Утре имаме многу работа.” Утредента било уапсено. Никогаш не му кажале кого треба да убие. Истражителите сè уште не знаат дали целта била од криминалниот подземен свет или политички мотивирана нарачка.

Потрошен материјал

Најцинична е сметководствената логика. Шведскиот истражувачки новинар Дијамант Салиху, кој три години ја проучува мрежата, вели дека Фокстрот воопшто не се грижи дали момчињата ќе бидат фатени. Напротив. „Кога ќе ги уапсите, тие не можат да ги побараат ветените пари, а не сме виделе ниту еден случај овие млади убијци да добиле нешто”, вели тој. Регрутираат сè помлади токму затоа што помладите не размислуваат за последиците и полесно преземаат ризик.

Тоа значи дека доцењето не е дефект на системот. Тоа е дел од бизнис-планот. Момчето влегува во затвор, нарачателот не плаќа ништо, а мрежата отвора нов оглас.

Каде оди сето ова

Лидерот на Фокстрот, Рава Маџид, побегнал од Шведска, потоа од Турција, и сега е во Техеран. Полицијата верува дека дел од нападите биле изведени за иранскиот режим, меѓу нив и напад со рачна бомба врз израелската амбасада во Копенхаген. Салиху вели дека врските со Техеран почнале откако Маџид побегнал таму и морал да склучи договор за да живее слободно.

Групата ГРИМ за 15 месеци направила над 280 апсења. Клучниот осомничен е фатен во Сулејманија во Ирак и се чека одлука за неговото предавање на Шведска. Но Маџид е недостижен додека е во Иран, а методот веќе го копираат ривалски мрежи.

Оттука доаѓа делот што нè засега директно. Ова не е технологија што бара инфраструктура. Треба апликација за шифрирана комуникација, момче на 16 години со телефон и без изгледи, и некој што знае колку вреди неговата желба да биде некој. Балканот има доволно и од првото и од второто. Прашањето не е дали методот ќе стигне до регионот, туку кој кај нас воопшто ја следи оваа тема пред да стигне.