Шенген е системот со кој Европа најмногу се фали. Слободно движење, без граници, без штембили, без чекање. И сега две членки, Италија и Шпанија, се расправаат преку видеоврска затоа што едната ѝ воведе контроли на другата.

Шпанскиот министер за внатрешни работи Фернандо Гранде-Марласка бара Италија веднаш да ги укине контролите врз патниците што доаѓаат од Шпанија. Мерката, вели тој, нема смисла – влезот во Сеута не значи автоматски влез во шенгенскиот простор. На итната видеоконференција на министрите за внатрешни работи го повтори истото: Шенген никогаш не бил загрозен, а потегот на Рим е „целосно непотребен и непропорционален”.

Мерка која се воведува лесно, а се укинува тешко

Италијанскиот министер Антонио Тајани ги брани контролите како „претпазливи организациски мерки” за националната безбедност. Изразува солидарност со Шпанија – и во истиот здив инсистира дека заштитата останува. Позната формула: разбирање во реченицата, гранична контрола во пракса.

Гранде-Марласка се повикува на Фронтекс, кој потврдил дека безбедноста на границата во ниту еден момент не била нарушена. Значи агенцијата чија работа е токму тоа вели дека нема проблем, а контролите сепак стојат. Тоа е разликата помеѓу безбедносна проценка и политичка порака – и втората обично трае подолго.

Бриселот ќе „процени”

Еврокомесарот за внатрешни работи Магнус Брунер соопшти дека Комисијата ќе оцени дали суспензијата на шенгенските правила кон Шпанија била пропорционална. Истовремено ја критикуваше и шпанската програма за легализација, со која над 600.000 луѓе без документи добија дозвола за престој.

Значи Комисијата има забелешки на двете страни, ќе процени, и до заклучок ќе стигне некогаш. Во меѓувреме бариерата на патот е спуштена.

Зошто ова нè интересира од овде

Затоа што секој од Балканот што чекал виза, што полнел фолдер со документи, што му објаснувал на шалтер зошто патува – го слушал истиот аргумент со кој Шпанија сега се брани. Дека не претставува ризик. Дека проверката е непотребна. И знае колку тежи тој аргумент кога од другата страна седи држава која веќе одлучила.

Разликата е што Шпанија е членка со полно право, со Фронтекс на своја страна и со Комисијата која ѝ го зема случајот. И сепак контролите стојат. Дали кај нас некој би реагирал побрзо?

Шенген не е закон на природата – тој е договор помеѓу држави кои се согласуваат да си веруваат. Оваа недела две од нив покажаа колку брзо таа согласност се повлекува кога дома притисне политиката. Оние што сè уште чекаат да влезат во тој простор внимателно гледаат како се однесуваат оние што се веќе внатре.