Граѓаните и фирмите им должат на банките 9,87 милијарди евра: кредитите растат 14,1 отсто, депозитите 9,2

Граѓаните и компаниите заедно на банките заклучно со септември им должат 9,87 милијарди евра. Од тоа, граѓаните должат 4,93 милијарди, а компаниите 4,90 милијарди евра. Само во септември вкупниот долг пораснал за 1,3 отсто, а на годишно ниво за 14,1 отсто – кај компаниите 15,7, кај домаќинствата 12,7 отсто. Тоа го покажуваат последните податоци на Народната банка.

Во исто време, депозитите растат побавно – 9,2 отсто годишно, до 11,15 милијарди евра, од кои 7,5 милијарди се на граѓаните. Разликата од речиси пет процентни поени кажува едноставна работа: земаме на кредит побрзо отколку што штедиме.

Најбрзо растат станбените кредити – 16,1 отсто за една година. Потрошувачките се зголемени за 12,4 отсто. Но најмногу кажува една помала бројка: негативните салда на тековните сметки, позајмицата што банката ја дава кога платата не стигнува до крајот на месецот, во септември скокнале за 5,8 отсто само за еден месец.

Растот на станбените кредити не значи нужно дека повеќе луѓе купуваат станови. Кога цените на становите растат, расте и износот што треба да се позајми за стан. За многу семејства сопствениот дом значи рата кон банката за наредните 20 или 30 години, со просечна каматна стапка на кредитите од 4,67 отсто во август.

Народната банка реагира. Од 1 декември рокот на отплата за второ и секое наредно живеалиште се намалува од 30 на 25 години, хипотекарните кредити се ограничуваат на 15 години, а максималниот дел од платата што смее да оди на рата паѓа од 50 на 45 отсто кај денарските и од 45 на 40 отсто кај кредитите во евра. За првиот дом рокот останува до 30 години.

Мерката е разумна – но е мерка за последицата. Кога кредитите растат побрзо од заштедите, прашањето не е само колку долго ќе отплаќаме, туку зошто ни треба толку многу кредит за основни работи како покрив над главата? На тоа прашање не одговара централната банка, туку власта.