Владата донесе одлука Македонија да добие оператор на пазарот на природен гас, а функцијата ќе ја врши МЕМО ДООЕЛ Скопје – истата компанија што веќе го организира пазарот на електрична енергија.

Тоа е избор на интегриран модел: наместо ново тело со сопствена управа, буџет и вработувања, постојниот оператор добива дополнителна надлежност. Аргументот на Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини е практичен – МЕМО веќе има функционални ИТ платформи и искуство во управување со енергетски пазар, а нов оператор би значел високи административни трошоци и долг период на воспоставување.

Што конкретно мора да се направи

МЕМО ДООЕЛ Скопје е задолжена да ја започне постапката за воспоставување оператор на пазарот на природен гас согласно законските прописи и да изготви сеопфатен план кој ги опфаќа сите организациски, технички, ИТ, легислативни и финансиски параметри.

Обврската што вреди да се запамети: најмалку еднаш на три месеци компанијата мора да ја известува Владата, Министерството за енергетика, Министерството за финансии и Регулаторната комисија за енергетика за напредокот. Тоа значи дека за оваа одлука постои квартален рок за отчет. Дали некој ќе го чита тој извештај е друга работа – но постои документ што може да се побара.

Зошто ова се случува сега

Одговорот е во железото што лежи на терен. Гасниот интерконектор Грција – Македонија е во изградба, и без функционален пазарен оператор гасот што ќе тече низ него нема каде да се тргува. Интерконекторот без пазар е цевка со едно влезно и едно излезно место, каде цената ја одредува тој што ја внесува.

Пазарен оператор значи можност за повеќе снабдувачи, за берзанско тргување, за цена што се формира од понуда и побарувачка наместо од еден договор. Тоа е разликата меѓу гасификација и вистински гасен пазар – и Македонија досега имаше само едното.

Што сè уште не знаеме

Одлуката е рамка, не датум. Нема објавен рок кога операторот ќе биде функционален, нема бројка колку ќе чини воспоставувањето, и нема информација кога првото тргување би можело да се случи. Сето тоа треба да го содржи планот што МЕМО треба да го изготви.

Има и прашање што институциите не го отвораат сами: истата компанија ќе го организира и пазарот на струја и пазарот на гас. Тоа носи заштеда, но и концентрација – две стратешки енергетски функции во еден субјект, со истата управа и истиот регулатор над себе. Кога тие два пазара ќе почнат да се пресекуваат, а во енергетиката тие секогаш се пресекуваат, ќе биде важно кој ја оценува независноста меѓу нив.