Илон Маск објави на Х дека во 21 од 27 земји на Европската Унија умираат повеќе луѓе отколку што се раѓаат и дека тие држави „одамна се движат кон изумирање”. Реакцијата дојде на податоци од Файненшл тајмс базирани на статистика на Обединетите нации, што покажуваат децениски пад на наталитетот во Франција, Германија, Италија, Јапонија, Јужна Кореја и САД.

Бројките не се спорни и не се нови. Стапката на фертилитет во ЕУ во 2024 година падна на 1,34 деца по жена – историски најниско ниво, додека за проста замена на населението се потребни околу 2,1. Таа година во Унијата се родиле 3,55 милиони деца. Во 1964 година биле 6,8 милиони. Речиси половина, за шеесет години.

Последиците веќе не се прогноза, туку опис на сегашноста. Јапонија, Кина, Италија и голем дел од Централна и Источна Европа губат население. Франција забележа повеќе смртни случаи отколку раѓања за првпат од крајот на Втората светска војна. Во Јужна Кореја, каде фертилитетот падна до околу 0,7, градинки се претвораат во домови за стари лица, а свадбени сали во погребни објекти. Тешко е да се смисли поконкретна слика од таа.

Зошто ова не е туѓа тема

Овде има нешто што на Балканот не треба да се објаснува. Празната училница не е апстракција – тоа е нешто што многу семејства во регионов го гледале во своето село. Разликата е што западноевропската демографска криза се мери со стапка на фертилитет, а нашата со тоа и колку луѓе заминале. Резултатот на крајот изгледа исто: помалку деца, повеќе празни клупи.

И тука Маск, кој со години предупредува дека нискиот наталитет е една од најголемите опасности за цивилизацијата, го поставува проблемот точно, но го затвора прерано. Бројките се вистинити. Она што не го кажува е дека раѓањето денес е економска одлука колку и лична – станарина, работно време, цена на детска градинка, дали воопшто некој ќе биде дома. Земјите што се обидоа со еднократна помош за трето дете го научија тоа на потешкиот начин.

Едно сепак е јасно: од 2012 година природниот прираст на ниво на Унијата е негативен, а вкупното население расте единствено преку доселување. Значи, истите држави што расправаат како да ги затворат границите, математички не постојат без луѓе што влегуваат низ нив. Дали некој од оние што го водат тој спор ја има направено таа сметка до крај?