Речиси пет години војна, и најголемата држава во светот има проблем да најде луѓе кои ќе одат на фронт. Не пари – луѓе. Доброволното регрутирање забавува, а загубите на украинскиот фронт не забавуваат воопшто.

„Да се најдат мажи што сакаат да се борат, дури и за необично големи суми пари, стана сè потешко”, вели Алексеј Табалов, активист за човекови права кој раководи организација што помага на руски регрути. Тоа е реченица која кажува повеќе од секое официјално комунике: парите се на маса, потписи нема.

Договор наместо мобилизација

Путин последен пат мобилизирал во септември 2022 година, кога повикал 300.000 резервисти по неуспесите на бојното поле. Оттогаш Москва се потпира на добро платени доброволни договори – на тој начин, според извори, регрутирала околу 1,3 милиони војници. Мажите, особено од посиромашните руски региони, добиваат бонуси и плати што можат да изнесуваат колку годишна заработка во нивното место, плус значајни исплати за семејството ако загинат.

Западните проценки говорат за над 30.000 убиени и ранети месечно. Тоа е бројка што соодветствува на тактиката наречена „машина за мелење месо” – мали нападни групи што повторно и повторно се движат напред и покрај огромните загуби. Русија, според Јанис Клуге од германскиот Институт за меѓународни и безбедносни односи, регрутира околу 1.000 војници дневно. Најголемиот дел од новите луѓе само ги дополнуваат испразнетите единици, не ја зголемуваат нападната моќ.

Кога регрутирањето станува лов

Ова лето адвокати и активисти документирале сè поагресивни методи во неколку региони. Полицијата приведувала мажи на улица, ги изведувала од работни места, ги повикувала во станици, а потоа ги притискала да потпишат договор во воените регрутни центри.

„Ова стана лов на луѓе. Преку разни изговори, измама, изнуда, насилство и закани, ги принудуваат мажите да потпишат”, тврди Табалов. Регрутерите сè повеќе ги земаат на око „социјално маргинализираните” – луѓе со долгови, кривични постапки или проблеми што можат да се искористат. Во јужниот Пензански регион, каде притисокот бил најсилен, видеата на интернет прикажувале мажи носени во комбиња додека семејствата протестирале пред регрутните центри.

Индустрија од која се живее

Околу тој систем се создаде цела економија. Регионалните власти плаќаат илјадници долари не само на војникот што потпишува, туку и на оној што го нашол. Според програми од типот „доведи пријател”, жителите добиваат пари по регрутирано лице. Приватни регрутери и вработени во јавниот сектор ги прочешлуваат социјалните мрежи барајќи кандидати. Руските региони, според независни руски медиуми, платиле на регрутери најмалку 7,7 милијарди рубли – околу 96 милиони долари – откако вовеле такви програми.

Еден регрутер од централна Русија, кој зборуваше анонимно, кажал дека неговата организација мора да најде 20 до 30 мажи месечно, со бонуси за пречекорување и казни за неисполнување на целта. „Лани беше полесно. Сега станува потешко”, рекол тој. Универзитетите, техничките и занаетчиските училишта, во меѓувреме, биле поттикнати да собираат студенти за нови единици за управување со дронови. Путин неодамна потпиша и закон што го проширува кругот на осуденици кои можат да потпишат воен договор – вклучувајќи и осудени за „тешки и особено тешки кривични дела”.

Зошто Кремљ не сака втора мобилизација

Официјалните претставници упорно демантираат. Поранешниот претседател Дмитриј Медведев ги нарече ваквите извештаи „глупост” и „лажна провокација” од Украина. Двајца соговорници од Москва тврдат дека нема знаци Путин да наредил нова масовна мобилизација.

Но стравот работи и без наредба. Во групите на Телеграм се разменуваат гласини и совети како да се избегне повик. Некои сметаат дека мобилизацијата би можела да следи по парламентарните избори во септември. „Во моментов можеме само да претпоставуваме дали мобилизацијата навистина ќе се случи”, вели Иван Чувиљаев, портпарол на организација што помага на руски војници кои бегаат од војска. Според него, властите ја користат самата шпекулација како алатка: пораката е дека мобилизација и така ќе има, па потпиши сега и земи пари пред да те одведат насила.

Мобилизацијата од 2022 година предизвика еден од најголемите внатрешни потреси во Русија од почетокот на инвазијата – масовно иселување и остар пад на поддршката за Путин. Новите анкети покажуваат ослабена доверба во војната, а делот од Русите кои веруваат дека кампањата оди добро паднал на нивоата од април 2022 година.

„Не мислам дека ќе успеат да регрутираат доволно луѓе со сегашните системи”, заклучува Табалов. Ако е така, останува само формата – селективен повик, распоредување на постојни регрути или тивко активирање на резервисти. Пет години и милион и триста илјади договори подоцна, и прашањето сè уште е како да се најде уште еден човек.