Постои една работа што секој што сади нешто оваа есен мора да ја провери пред да земе лопата – а таа не е на пазар и не е во расадник. Температурата. Есента е идеална за садење токму затоа што воздухот се лади без да мрзне, но само ако летната горештина навистина попуштила. Ако не попуштила, сè што е посадено само чека.

Кога тој услов е исполнет, се отвора широк список: грмушки, ползечки растенија, дрвја, луковици, едногодишни и повеќегодишни видови. Грмушките посадени сега ќе процутат убаво напролет, бидејќи имаат цела зима да фатат корен како што треба. Тоа е логика што вреди да се запомни – есенското садење не е за есента, туку за пролетта што доаѓа.

Луковиците се садат само сега

Луковичестите растенија даваат цвеќиња со голема убавина, и за нив нема втор термин. Се садат само наесен за напролет да експлодираат во боја. Најсигурни се лалето, нарцисот и зумбулот. Лалето бара есенско, па дури и зимско садење бидејќи студот му го поттикнува цутењето, кое почнува на почетокот на пролетта. Нарцисот е меѓу поотпорните и подекоративните опции, а зумбулот дава класести цветови во живи бои со силен мирис.

Правилата за садење се кратки. Се бира сончево место со добра дренажа, без задржување на вода – вишокот вода ги гние луковиците. Се садат на длабочина од околу 15 сантиметри, со врвот нагоре, и со најмалку 10 сантиметри меѓу нив. Најдобро е да се садат во мали неправилни групи, никако во совршен ред. По садењето се полеваат добро, но без да се натопи теренот.

Едногодишните ја носат бојата и ги носат пчелите

Едногодишните растенија се брзорастечки: цутат во првата своја пролет или лето, даваат семе и умираат на крајот на сезоната. Тоа звучи како недостаток, но всушност е причината зошто со нив се создаваат цветни леи со див изглед – има огромен избор во бои, големини и форми на цвет. И уште нешто што ретко се спомнува: ги привлекуваат опрашувачите, што значи дека една леја е и помош на биодиверзитетот, не само украс.

Меѓу оние што најлесно се размножуваат од семе се календулата (Calendula officinalis), со цветови како големи маргаритки во портокалови или жолти тонови што цутат од лето до доцна есен; ластарот (Consolida), со цветови подредени во класје во розева, сина или бела; ленот (Linum grandiflorum), со розеви цветови со темен центар; и полскиот мак (Papaver commutatum), со црвени цветови со црни дамки во средината на ливчињата.

Директно сеење: најпростиот метод

Најдиректниот пристап е семето да се стави право во земја – или расфрлано по теренот, или подредено во редови. Во двата случаја првиот чекор е подготовка на теренот: се вади секоја трага од плевел, се означува каде ќе оди кое растение според висина, форма или боја на цветот, па дури потоа се расфрла семето и се покрива со земја. На крајот се полева обилно.

Мирисливиот грашок (Lathyrus odoratus) е добар пример како се работи со едногодишни. Ползечко растение што лесно се развива од семе и расте брзо, а цути лето со големи, силно мирисливи цветови во сина, розева, црвена и бела. Ако се сади сега, наесен, а притоа се стави близу до место каде се седи во градина, летото ја носи и бојата и мирисот таму каде што има кој да ги забележи.

Постапката е едноставна и важи за секој друг едногодишен вид. Семето може да оди директно во земја или во саксии со специјален супстрат за семе. Прво се натопува 24 часа. Потоа се ставаат по три или четири семки во секој сад и се покриваат со тенок слој супстрат. Садовите одат на место со малку сончева светлина, а супстратот се држи влажен. Кога садниците ќе достигнат околу 10 сантиметри, се пресадуваат.

Дрвјата и грмушките – октомври е месецот

За повеќегодишните растенија, вистинскиот период е од крајот на септември до октомври. Се копа доволно длабока и широка дупка, се внесуваат корените оставајќи ја основата на стеблото над дупката, се враќа земјата и се набива околу стеблото. Потоа обилно полевање и слој малч – органска материја како компост – што ја задржува влагата и го спречува плевелот.

Октомври е и идеалниот месец за садење или пресадување дрвја, грмушки и дрвенести видови како розови грмушки, како и за формирање живи огради. Корените се раширени и се поткаструваат, а потопување од околу 20 минути пред садење е препорачливо. Дупката не смее да биде подлабока од самите корени, но треба да биде три пати поширока од целиот коренов систем. Корените не смеат да се закопаат премногу длабоко – тогаш воздухот не поминува низ почвата до нив и растението станува поподложно на болести.

Најчестата грешка е водата, а не земјата

Проблемот со свежопосадените растенија речиси никогаш не е сортата, ниту почвата. Најчесто е недоволна вода. Кога дрво или грмушка ќе влезе во она што се нарекува воден стрес, штетата е веќе направена – а забележувањето доаѓа подоцна. Клучот е да се предвиди недостигот на вода наместо да се реагира по него.

Ефикасна алтернатива е капково наводнување, кое ја автоматизира задачата и дава подобра контрола. Но тука има и обратна страна: претераното полевање ги гние корените. Тоа е и целата вештина на есенското садење – не работа со многу труд, туку со мерка. Земјата не бара да ја победиш; бара само да не ѝ префрлиш.