Светската економија се соочува со еден од најслабите години во овој век, со исклучок на пандемијата и кризата од 2008. Тоа го предупредуваат економистите на ООН и Европската комисија. Раст на глобален БДП за 2026 – 2,5%, што е под претходната проекција од 2,7%. Под најлош сценариј – можеби и 2,1%.

За Европа состојбата е особено лоша. Европската комисија ја намали прогнозата за раст на ЕУ од 1,4% на 1,1%. За еврозоната – дури и пониско, на 0,9%. Тоа значи дека економијата ефективно стои, со многу мали движења напред во рамките на статистичка грешка.

Што го предизвикува тоа? Цените на енергијата. Стариот лесион на 2022-та повторно се чита – Европа е премногу зависна од увоз на енергија. Сега, со кризата околу Хормуз и тензиите на Блискиот Исток, цените на нафта повторно се над 100 долари за барел. Тоа значи поскапа гасолинка, поскапа струја, поскапа храна – и помалку пари во буџетите на домаќинствата.

Шантану Мукерди, директор на економска анализа во оддел на ООН: „Не сме блиску до рецесија.” Тоа е политички исказ. Превод: „технички не сме во рецесија, но многу луѓе ќе живеат како да сме.” Глобалната инфлација сега се очекува да биде 3,9% – 0,8 процентни поени над претходните проекции.

Конкретно за европските потрошувачи: довербата падна на најниско ниво за 40 месеци. Семејствата се очекуваат поголеми сметки за греење и гориво во есен. Компаниите се соочуваат со намалена побарувачка и поголеми финансиски трошоци. Италијанската премиерка Џорџа Мелони побара од Брисел да ги олабави фискалните правила за да помогне на семејствата и индустриите.

За Балкан, тоа значи две работи. Прво – извозот кон ЕУ ќе се намалува, што директно ги погодува македонските и србските извозници. Второ – Балкан е енергетски зависен од истите пазари што се скапуваат. Кога Европа кашка, Балкан се срди – и тоа, овој пат, не е метафора, туку економски модел.

САД остануваат „релативно отпорни” со раст од 2%. Кина – 4,6%, Индија – 6,4%. Светот сè повеќе се поделува на „оние кои растат”, и „оние кои се одржуваат” – и Европа, со сè своето богатство, сега е во втората група. Прашањето кое економистите не сакаат отворено да го одговораат: дали тоа е циклична состојба, или структурна?