Сценариото го имавме веќе не еднаш во последните децении – но обично во помали димензии. Доналд Трамп ги води преговорите со Иран без Бенјамин Нетанјаху на главната маса. Израел, вековниот сојузник чии стратешки интереси беа во центар на американската политика во Блискиот Исток еден цел век, сега се третира како воен сојузник, не како дипломатски рамноправен партнер.

Резултатот? Израелските официјалци се исклучени од директна комуникација за преговорите САД-Иран. Според извори, тие “се присилени да научат сѐ што можат за спорот меѓу Вашингтон и Техеран преку контакти со регионални лидери и дипломати, како и преку сопственото набудување во рамки на иранскиот режим”. Со други зборови – тие за сопствениот сосед дознаваат како странски новинари дознаваат за затворена прес-конференција.

Целта на Трамп? Сеопфатен договор кој ја завршува пошироката конфронтација и го отвара Хормузскиот теснец. Целта на Нетанјаху? Иран да не задржи нуклеарни и ракетни капацитети. Оваа разлика во цели е суштинска, и Трамп очигледно избра да ја заобиколи израелската позиција наместо да ја интегрира во преговорите. Сила или слабост? Зависи од перспективата.

За Нетанјаху ова е најголемиот политички пораз во неговата кариера, тврдат анализатори. Не поради тоа што загуби – туку поради тоа што е поставен надвор од играта во моментот кога играта се одвива. Едно нешто е да си воено зависен од САД – тоа сите го знаат. Друго е да си политички игнориран додека твоите интереси се на преговарачката маса. Прв пат во децении, израелскиот премиер ризикува да го заврши мандатот без значителен дипломатски трофеј.

За балканската перспектива – ова е поука што се повторува низ историјата на малите држави. Сите алијанси имаат граници. Партнерите не остануваат партнери секогаш. Кога твојот сојузник одлучи да преговара без тебе, можеш или да молчиш, или да направиш сцена која те ослабнува уште повеќе. Нетанјаху се обидува со другиот пристап – се однесува како што ништо не се случува, додека истовремено медиумски лобира за зголемено учество. Дали ќе помогне? Веројатно не. Но опцијата “молчи и трпи” во Тел Авив никогаш не е политички одржлива.