Поморската блокада на Хормузскиот теснец, една од најкритичните точки на светската економија, се укинува. Тоа го најави американскиот претседател Доналд Трамп, додавајќи дека Белата куќа подготвува конечна одлука за договор со Иран. Состанокот ќе се одржи во таканаречената Situation Room, со најблиските советници, а агендата опфаќа целосна процена на потенцијален акорд кој би можел да го реотвори еден од најкритичните морски премини на планетата.

Условот од американска страна е јасен: Иран мора да прифати дека никогаш нема да поседува нуклеарно оружје, а Хормузскиот теснец веднаш мора да биде отворен за слободно поминување на бродовите во двете насоки. Без такси, без задршки, без задржувања. Трамп тврди дека американските сили веќе детонирале голем број мини во теснецот, и Иран мора да ги отстрани или уништи преостанатите.

„Бродовите заглавени во теснецот заради нашата неверојатна и невидена блокада, која сега се укинува, можат да го започнат процесот на враќање дома”, изјави Трамп. За глобалните пазари, ова е огромна вест. Дури околу третина од светскиот нафтен извоз и значителен дел од течниот природен гас минуваат низ Хормуз. Секоја блокада, мина или воен инцидент во таа зона веднаш ги диктира цените на горивото – и инфлацијата.

Најделикатниот дел од пораката се однесува на иранскиот обогатен ураниум, кој Трамп го нарече „нуклеарна прашина”. Тој тврди дека материјалот лежи длабоко под земја, под планините срутени по американскиот воздушен удар со B-2 бомбардери пред 11 месеци. Според неговиот план, САД ќе го извадат во координација со Иран и Меѓународната агенција за атомска енергија, и ќе го уништат. Само Америка, тврди Трамп, заедно со Кина, поседува механичка способност да го направи тоа – сигнал дека без Вашингтон, никое разрешување не е возможно.

Иран, како што и се очекуваше, не игра на американската сценарија. Техеран бара конкретни чекори, не само јавни изјави. Иранската страна инсистира договорот да вклучува вистинско ослободување од притисокот, отворање на поморската трговија и јасни гаранции дека воената ескалација нема да се поврати штом бродовите тргнат. Тоа е логично барање – иранската доверба во американските ветувања е, благо речено, тенка.

Двете страни играат различна игра. Трамп сака да го претстави договорот како американска победа: Иран без нуклеарно оружје, Хормуз отворен, мини отстранети, ураниум уништен. Иран не сака да изгледа дека капитулира под американски поморски притисок. Тоа е симулирана дипломатска игра во која секој мали гест има четирислоен превод.

За балканските земји – кои геополитички се зависни од стабилни цени на нафта и гас – овој договор, ако се случи, ќе биде една од поважните вести на годинава. Ако не се случи, Хормуз останува жариште од каде криза може да експлодира во часови. Состанокот во Situation Room сега е критичен момент.