Тринаесет милијарди долари исчезнаа во магла, а никој не знае каде. Администрацијата на Доналд Трамп собра над 13 милијарди долари од продажба на венецуеланска нафта од јануари наваму – но не сака да каже што се случило со парите. Ова е приказна за тоа што станува кога една голема сила ќе ја „ослободи” една мала земја, а потоа ќе седне врз нејзиното најголемо богатство.

Хронологијата е недвосмислена. Во јануари, САД го заробија венецуеланскиот претседател Николас Мадуро и на негово место ја инсталираа потпретседателката Делси Родригез како фактички лидер. Веднаш потоа, Вашингтон ја презеде контролата над извозот на нафта – а нафтата сочинува околу една четвртина од целиот бруто-домашен производ на Венецуела. Кој ја држи нафтата, ја држи државата.

Економистите очекуваа брз опоравок, бидејќи Венецуела претходно мораше да ја продава нафтата со огромни попусти за да ги заобиколи американските санкции. Но шест месеци подоцна, од опоравок нема голем трага. „Каде се парите? Нема транспарентност”, прашува венецуеланскиот економист Хосе Гера. Неговиот колега Франсиско Родригез е уште поконкретен – венецуеланската влада веројатно не го добила целиот износ од тие приходи.

Демократскиот конгресмен Хоакин Кастро оди право во целта: „Трамповата инвазија на Венецуела од самиот почеток беше мотивирана од нафта, моќ и профит.” Официјалниот Вашингтон тврди дека парите ги држи како лост за притисок врз новата власт, а секое трошење бара одобрение. Но изјавите се противречни – едни велат дека околу 3 милијарди се пренесени, други бараат кварталните извештаи што никогаш не пристигнале.

А ситуацијата стана уште поцрна по разурнувачките земјотреси од 24 јуни, кои нанесоа штета проценета на 37 милијарди долари. Земјата лежи во урнатини, парите од сопствената нафта се заглавени во туѓи сметки, а транспарентноста е збор што никој на власт не сака да го изговори. САД дадоа 386 милиони долари помош – парче од она што самите го собраа.

Балканот ја знае оваа сцена напамет. Секогаш кога однадвор доаѓа „помош” и „ослободување”, вреди да се праша кој на крајот ја држи касата. Ресурсите на една земја ретко им припаѓаат на оние што живеат врз нив – тоа е стара приказна, само актерите се менуваат. Венецуела денес е учебнички пример: земја богата со нафта, а народ кој не гледа ниту цент од тоа богатство.

Прашањето не е дали парите ќе се најдат, туку дали воопшто некогаш биле наменети да стигнат таму каде што им е местото. Кога сметководството го води оној што ја држи и пушката, ревизијата е формалност, а не гаранција.