Меѓународната агенција за енергетика (МАЕ) предупредува дека глобалните залихи на нафта се исцрпуваат „со рекордно темпо”. Не е изјава за наслов – е сериозна индустриска опомена.

Конкретните бројки: понудата на нафта пад на дополнителни 1,8 милиони барели дневно во април. Вкупната загуба на снабдување од 28 февруари наваму – 12,8 милиони барели дневно. Тоа е речиси 14% од глобалното дневно потрошувачко на нафта, нестанато од пазарот за десет седмици.

Причината е една и истовремено јасна – Хормузскиот теснец, највитализниот нафтен транспорт пат во светот, е парично исфрустриран од конфликтот со Иран. Дури и да се отвори утре, штетата на инфраструктурата и пазарот веќе е направена. Аналитичарите од Морган Стенли велат дека пазарот е во „трка против време” – резервите кои го пуферираа кризата би можеле да се исцрпат пред Хормуз да заработи нормално.

Цените се веќе на ниво кое не сме виделе од 2008-та: Брент околу 106-107 долари за барел, американската WTI на 101 долари. Очекувано е дека во летото, со пик на побарувачка, цените ќе скокнат повторно.

Што значи тоа за обичен граѓанин во Македонија? Едноставно. Бензин 88 над 100 денари за литар се очекува до јуни, а дизел може да премине 110. Тоа е удар на буџети на семејства кои веќе работат на ивица. Општиот превоз ќе се скапе – сите што имаат камион, такси, или возење како бизнис, ќе зголемат тарифи. Воздушните карти, како што пишува другиот извештај, ќе бидат „неизбежно поскапи” во цела Европа.

Македонската влада досега нема јавно соопштена стратегија. Постои реален лост – намалување на акцизи на горивото – со кој владата може да задржи цените стабилни на сметка на буџетските приходи. Но тоа значи помалку средства за здравство, образование и инфраструктура.

Прашањето кое треба отворено да биде на маса: кога ќе разговараме за стратешки нафтени резерви на државата? Македонија нема прави стратешки резерви – тоа се само минимални работни количини на компаниите. Во моментов на голем глобален дефицит, тоа е ранливост која се мерила во 1979-та, во 2008-та, и сега повторно. Без некој одговор за петти пат.

До тогаш – возиме помалку, или плаќаме повеќе. Двете не се добри опции.