Европа очајнички бара сигурни извори на бакар за својата зелена транзиција, а Македонија седи на едно од своите најголеми природни богатства – и не го активира. Проектот за рудник за бакар во Иловица, вреден околу 350 милиони евра, со години е во застој, додека светската цена на бакарот постојано расте.

Контекстот е поголем од еден рудник. Претседателот на Euromines, европската асоцијација на рударската индустрија, предупредува дека зависноста од увоз на критични минерали е стратешки ризик за европската економија. „Гледаме трговски војни и ограничувања за извоз на овие суровини”, вели тој, нагласувајќи дека Европа мора да има отпорен синџир на снабдување. Бакарот е на листата на критични минерали на ЕУ, а токму сега, кога геополитиката ги менува правилата, оние што имаат ресурси имаат и предност.

Проектот „Иловица” се претставува како најголема „гринфилд” инвестиција во земјава, со потенцијал за нови работни места, приходи за државниот буџет и за општините Босилово и Ново Село. Геологот проф. д-р Димов посочува дека Македонија и северниот дел на Грција делат ист металогенски појас – па како пример го наведува рудникот „Скуриес” на Халкидики, каде, вели тој, се применуваат современи технологии со „практично нула емисии” и постојан мониторинг. „Не гледам зошто не би можеле и ние да го следиме тој пример”, нагласува тој.

Се разбира, приказната за рударство во Македонија никогаш не е едноставна – зад секој ваков проект стојат и реални еколошки стравови и историја на недоверба кон институциите што треба да го контролираат. И тоа е легитимно. Но прашањето што вреди да се постави е поинакво: наместо расправата да се води меѓу „сè или ништо”, зошто државата не понуди јасна, стручна и транспарентна проценка – што точно се добива, што се ризикува, и под кои услови? Кога една земја не сака ни да ја отвори дискусијата за сопствените ресурси како што треба, на крајот не добива ни заштита на природата, ни економска корист – само уште една пропуштена прилика и уште еден бран иселување.