Ако некој ти каже дека тајната на долгиот и здрав живот не е во холестеролот, ниту во залакот, ниту во платата – туку во тоа кого можеш да го повикаш во три часот наутро – веројатно ќе помислиш дека претерува. А токму до тоа заклучок дошла една од најдолгите студии за човечка среќа што воопшто постојат.

Станува збор за истражувањето на Харвард за развојот на возрасниот човек, започнато уште во 1938 година. Речиси девет децении научниците следеле стотици луѓе и нивните семејства низ повеќе генерации – што јаделе, како работеле, колку заработувале, од што боледувале, какви навики имале. И на крајот, факторот што најсилно предвидувал долговечност и добросостојба не бил ниту еден од тие – туку колку човек се чувствувал поддржан од другите околу себе.

Роберт Валдингер, психијатар од Харвард и денешен директор на студијата, го кажува тоа без заобиколување: „Добрите односи нè прават посреќни, поздрави и ни помагаат да живееме подолго.” Не парите. Не теретаната. Односите.

Науката зад ова е сосема конкретна. Кога човек се чувствува поддржан, телото произведува помалку кортизол – хормонот на стресот – а повеќе окситоцин и допамин, што се врзуваат за чувството на сигурност и задоволство. Со други зборови, блискоста буквално го смирува организмот одвнатре.

Има уште еден детал што заслужува внимание: не бројот на пријатели, туку нивниот квалитет. Едно истражување на Универзитетот во Арканзас покажало дека вистински блиските пријателства – оние каде можеш да се јавиш во кое било доба – ја кревале самодовербата и ја намалувале осаменоста многу повеќе отколку десетици површни познанства. Полн телефон со контакти не значи ништо ако ниту еден од нив не е тука кога ќе затреба.

И тука е балканскиот дел од приказната, оној што не ни треба студија да ни го докаже. Кај нас соседот што ти носи тепсија кога си болен, братучедот што доаѓа без покана, кафето што трае три часа – тоа е капитал што другите го откриваат дури сега, во лабораторија. Прашањето не е дали го имаме. Прашањето е дали, во трката по сè друго, ќе го зачуваме.

Валдингер додава уште една важна опомена. Истражување на Универзитетот во Орегон покажало дека односите што постојат само преку екран не можат да го заменат ефектот на живиот, лице-в-лице контакт. Блискоста бара време, присуство и заеднички доживувања – работи што не се симнуваат како апликација.