Најголемата електрична мрежа во САД конечно призна нешто што досега го премолчуваше: не може да ги нахрани сите. Операторот PJM Interconnection, кој покрива 67 милиони потрошувачи од Вирџинија до Илиноис, објави дека при недостиг на струја ќе ги исклучува дата центрите. Не да ги забави. Да ги исклучи.

Одлуката дојде откако аукцијата за нови производни капацитети не собра доволно. Мрежата понуди, пазарот не одговори доволно, и сега некој мора да остане без струја. Тој некој нема да бидат домаќинствата – ќе бидат серверските хали. Исклучувањата стартуваат од јуни 2027 година и се однесуваат само на дата центри од 50 мегавати нагоре. PJM во меѓувреме објави нова аукција, со надеж дека вториот пат ќе биде подобар.

Бројката што ја објаснува целата приказна е ова: до 2035 година се очекува дата центрите да трошат четири пати повеќе струја отколку денес. Секоја реклама за вештачка интелигенција, секој чет-бот, секоја генерирана слика поминува низ такви хали. Сметката за тоа не ја плаќа алгоритамот – ја плаќа мрежата, а мрежата има физички граници кои ниту една инвестициска рунда не може да ги надмине.

Формално, ова не е казна. Потрошувачите на кои ќе им се исклучи струјата ќе бидат обештетени, исто како во програмите за одговор на побарувачка кои постојат со децении и обично опфаќаат големи фабрики. Предупредувањето доаѓа од триесет минути до неколку дена однапред, зависно од прогнозата. Значи, ова е договорена трансакција – плати за да те исклучат прв.

Проблемот е што ќе се случи потоа. Дата центрите нема да седат во темница и да чекаат. Ќе си постават сопствени извори, а оние што нема да стигнат ќе се потпрат на резервни генератори – поскапи за работа и почесто попрлјави. Многумина одат на дизел, бидејќи горивото се наоѓа лесно и може да стои на самата локација. Федералната регулатива дозволува такви генератори да работат до 50 часа годишно за вакви случаи и до 100 часа за вонредни состојби и одржување. Значи, решението за недостиг на чиста струја е – дизел.

Дека тоа не е апстрактна грижа покажува случајот кој истата недела ја разбранува Вирџинија. Компанијата Vantage Data Centers се најде под удар поради тоа што, како што се тврди, координирала со еколошките регулатори на државата за да фрли сомнеж врз извештај според кој резервните дизел генератори кај еден дата центар од 96 мегавати во северна Вирџинија би придонеле за здравствени штети од десетици милиони долари годишно кај луѓето што живеат во близина. Фирмата не го оспорила извештајот пред јавноста – работела со оние што треба да ја контролираат.

А сметката веќе стигна и до оние што немаат никаква врска со ниту еден сервер. Во последната година, големопродажните цени на струјата во регионот на PJM речиси се удвоија, а независниот пазарен набљудувач на самиот оператор посочи дека најголемиот дел од тој скок доаѓа токму од дата центрите. Некој ја плати таа разлика, и тоа не беа компаниите за вештачка интелигенција.

Ова е првиот пат некој со вистинска моќ да каже наглас дека растот на вештачката интелигенција има физичка граница, и таа граница е бакарна жица. Досега приказната гласеше дека технологијата напредува, а инфраструктурата ќе стигне некако. Сега операторот вели: нема да стигне, па затоа однапред одлучуваме кој ќе остане на темно. Прашањето што останува не е техничко туку политичко – кој ја носи одлуката кога струјата не е доволна за сите, и зошто таа одлука ја носи пазарна аукција наместо некој кој одговара пред гласачите?