Вредноста на јавните набавки во македонското здравство во последната деценија скокнала од 126 милиони евра на дури 315 милиони евра. Но, овој огромен раст на тендерските суми доаѓа паралелно со континуиран пад на бројот на болнички случаи и здравствени услуги што ги добиваат граѓаните во државните клиники и болници.

Според истражувањето на Центарот за граѓански комуникации, кое ги анализирало набавките во периодот 2015–2024 година, вредноста на тендерите се зголемила за два и пол пати – тренд што, како што велат од организацијата, не може да се оправда со инфлацијата, особено затоа што цените на лековите се под строга институционална контрола.

Големи пари – малку услуги

Сабина Факиќ од Центарот за граѓански комуникации објаснува дека бројките се алармантни:

„Констатиравме огромен јаз помеѓу растот на јавните набавки и падот на услугите за пациентите. Во овој десетгодишен период бројот на болнички случаи е намален за 14%. Бројот на болнички денови – за 24%. Специјалистичките прегледи во 55-те клиники и болници се намалени за 19%. Имаме пад на сите полиња, а вредноста на набавките расте два и пол пати.“

Половина од тендерите – со само една понуда

Истражувањето открива уште една загрижувачка појава: драматично намалување на бројот на фирми што учествуваат на тендерите.

Минатата година, на 3.373 јавни набавки се пријавила само една компанија – податок што според невладиниот сектор покажува дека бизнис-заедницата губи интерес за натпреварување, бидејќи „се е претходно договорено“.

Факиќ додава:

„Просечниот број понуди во земјава и онака е низок, но во здравството е уште понизок – под националниот просек. Над половина од вредноста на тендерите, над 150 милиони евра годишно, се доделуваат со само една понуда. Кога има само еден понудувач, особено кај лековите, се овозможува да се постигне максималната цена.“

Несразмерност што отвора сомнежи

Целта на анализата е да утврди дали растот на средствата вложени преку јавни набавки довел до подобрување на здравствените услуги. Податоците, меѓутоа, покажуваат спротивно — огромна финансиска експанзија, но значително помалку услуги за пациентите.

Оваа несразмерност, предупредуваат од Центарот за граѓански комуникации, може да укаже на зголемени корупциски ризици и потреба од темелни реформи во системот на јавни набавки во здравството.