Европската централна банка испрати алармантна порака преку гувернерот на Грчката централна банка Јанис Стоурнарас, член на управниот совет на ЕЦБ. Ризикот еврозоната да западне во рецесија е реален. Ако войната во Иран продолжи, можното сценарио е стагфлација – истовремена стагнација и инфлација.

Стоурнарас спомнува „инфлациски шокови споредливи со пост-COVID” период, и компании кои веќе ги планираат таквите сценарија. Заклучокот – проектирана инфлација во еврозоната за оваа година 2.7 проценти, но со потенцијал на пораст ако се продолжат прекини во снабдувањето со гориво, водород и хелиум – сите три критични за европска индустрија.

За Балканот – кој не е во еврозоната, но чии валути се пегирани, директно или индиректно, на еврото – последиците се двостран. Прво, директно повисоки цени на горивото, бензинот, гасот, природниот гас за домаќинствата. Второ, индиректно – намалена странска инвестиција, бидејќи во рецесија, европските корпорации не отвораат нови погони во Скопје, Софија или Белград. Тие ги затвораат старите.

Прашањето кое нашите министри ретко го прашуваат гласно е – дали имаме план за стагфлациско сценарио? Имаме „стратегии за енергетска сигурност” во шуплеи на министерствата. Имаме „планови за макроекономска стабилност”. Но кога инфлацијата сака 8 проценти, БДП паѓа за 1, а каса на државата е празна – кои се конкретни мерки? Помош за најранливите? Замрзнување цени? Привремени даночни олеснувања?

Истиот тип прашања се поставувале и во 2022, и во 2008, и во 1997. Секогаш одговорот е истиот – реакција, а не превентива. Балканот живее во режим на постојано адаптирање, не на стратешко планирање. Тоа е цена на тоа што сме мала економија со ограничени резерви. Но истовремено е и одговорност на политичарите кои наместо план носат говори.