Пет години откако талибанците ја презедоа власта во Авганистан, 2,4 милиони девојчиња немаат пристап до средно образование. Бројката доаѓа од ОН, кои повторно бараат враќање на правото на школување. Повторно – бидејќи ова барање се повторува секоја година, и секоја година резултатот е ист.

Од УНЕСКО потсетуваат на нешто што вреди да се прочита двапати: Авганистан останал единствената земја во светот каде на девојчињата и на жените официјално им е забрането да одат во средно училиште и на факултет. Не отежнато. Не нерамномерно достапно. Забрането, со документ.

Хода Џаберијан од УНЕСКО го кажа тоа што возрасните полесно го премолчуваат – пет години се речиси цело средно образование за едно дете. Значи не станува збор за одложување. Станува збор за генерација на која ѝ е одземен целиот период, и тој период не се враќа со подоцнежна амнестија.

Она што беше изградено, и колку брзо се сруши

Преземањето на власта на 15 август 2021 година врати две децении назад. До 2021 година, речиси еден милион девојчиња биле запишани во средни училишта – бројка што во 2001 година била незамислива. Ограничувањата оттогаш се проширија и на високото образование, на вработувањето и на јавниот живот воопшто.

Тоа е поуката што ретко се изговара гласно: она што се гради дваесет години може да се укине со едно соопштение. Институциите изгледаат цврсти сѐ додека некој не провери колку навистина држат.

УНЕСКО и понатаму бара итно и безусловно враќање на правото на средно и високо образование, нарекувајќи го основно човеково право без алтернатива. Паралелно, работат преку она што им останало – описменување во заедницата и обуки за вештини, со над 1.000 инструктори кои предаваат по локални средини, честопати на јавни места или во приватни куќи.

Настава во туѓа дневна соба, бидејќи училницата е заклучена. Тоа е сликата.

Од овде, од Балканот, лесно е да се гледа на ова како на далечна вест од друг свет. Но образованието е единственото нешто што ниту една власт не може да ти го врати откако ќе ти го одземе. Тоа е валута што не се компензира ретроактивно – и тоа не важи само за Кабул.