Не му треба на Путин голема инвазија за да го скрши НАТО. Му требаат 48 часа и еден граничен град. Толку.

Тоа е тезата на Валериј Чали, поранешен амбасадор на Украина во САД, изнесена за украинската телевизија NTA. Тој наведува три можни правци на руска ескалација: тестирање на тактичко нуклеарно оружје, ограничена воена операција против членка на НАТО, или уште посилна ескалација на војната во Украина. Според неговата проценка, третиот сценарио е моментално најверојатен – но вториот е тој што ја држи Алијансата будна.

Тестот трае два дена

„Не мислам на сценарио како во Украина – преминување на границата и движење кон главниот град. Доволно би им било некој граничен град да го стават под контрола на 48 часа и така да покажат дали НАТО може да реагира“, рече Чали. Како можен простор го споменува Балтикот. „Ако би бил напад на Естонија, во Летонија… НАТО засега не е подготвен.“

Целта, според него, не би била освојување на цела држава. Целта би била да се создаде ситуација во која во реално време се гледа дали Алијансата политички и воено е способна веднаш да ја примени колективната одбрана – кога нападот е ограничен, брз и скроен така што сојузниците ги става пред дилема колку далеку треба да одат.

Тоа е поинтелигентната верзија на предизвикот. Голема инвазија ги обединува сите. Мал, краток, двосмислен упад ги тера триесет и две влади да се прашуваат дали ова навистина е „вооружен напад“ во смисла на членот 5 – и додека се прашуваат, часовите поминуваат.

Нарва и Сувалкискиот коридор

Чали слично сценарио споменува веќе подолго време. Во интервју од јули зборуваше дека Русија би можела да употреби беспилотни и копнени роботски системи, како и диверзантски групи, за краткотраен продор од само 48 часа. Тогаш ги посочи областа на Нарва во Естонија и Сувалкискиот коридор меѓу Полска и Литванија.

Тоа не се случајно избрани точки на картата. Тоа се местата каде географијата работи против Алијансата – тесни, изложени, лесни за пресекување.

Првото скалило: нуклеарен тест

Пред можен удар врз територија на НАТО, Чали наведува уште една опција што Москва ја има на располагање – демонстративно тестирање на тактичко нуклеарно оружје. „Тие имаат три патишта на ескалација и се гледа дека одат кон ескалација. Првиот е тестирање на тактичко нуклеарно оружје“, рече тој, нагласувајќи дека според информациите со кои располага таков тест засега не е спроведен.

Таков потег не би значел автоматска употреба на нуклеарно оружје во борба. Би значел радикално подигање на влогот и политичка порака до Западот дека Москва сака да го врати нуклеарниот фактор во самиот центар на кризата.

Парадоксот што го открива посетата на ЦИА

Чали оценува дека Москва поверојатно ќе ја избере третата можност – уште посилна ескалација во Украина. Но токму тука, според неговите зборови, настанува парадоксот. Тој не е убеден дека Белата куќа и раководството на ЦИА се најзагрижени поради заострувањето на војната во Украина. Украинскиот фронт, колку и да е опасен, за американските набљудувачи е позната врста конфликт.

„Ситуацијата во Украина им е приближно јасна. Не им е јасно што уште ќе направи Путин. Мислам дека токму затоа се водат разговори“, рече Чали.

Неговите зборови доаѓаат непосредно по невообичаената посета на директорот на ЦИА Џон Ретклиф на Москва. Според извештаи што се повикуваат на луѓе запознаени со содржината на разговорите, Ретклиф бил испратен токму за да ѝ пренесе на Москва предупредување да не напаѓа членки на НАТО. Посетата следеше по нови американски разузнавачки проценки според кои Путин би можел да ја провери решителноста на Алијансата со ограничена воена акција против некоја нејзина членка.

Според други извештаи, Ретклиф на руските функционери им пренел предупредување и во врска со можни провокации, сајбер напади и хибридни операции – потези доволно сериозни за да го тестираат Западот, но осмислени така што нема да изгледаат како почеток на класична голема војна.

Кој кому не верува

Американскиот претседател Доналд Трамп јавно го намали значењето на тие стравувања и рече дека не верува оти Путин ќе го нападне НАТО. Кремљ ги отфрли извештаите за целта на посетата како алармистички приказни што немаат врска со реалноста.

Значи: разузнавачките служби на САД праќаат директор во Москва со предупредување, претседателот на САД вели дека нема од што да се плаши, а Москва вели дека предупредувањето воопшто не постоело. Три различни верзии за иста посета – и ниту една не е од страна што нема интерес.

Балканот ја знае сцената кога една ограничена акција се води за да се тестира колку далеку ќе оди меѓународната заедница. Прашањето што го отвора Чали не е дали Русија може да заземе Естонија. Прашањето е колку часа ѝ требаат на триесет и две земји за да се договорат дека тоа што го гледаат навистина е напад.