Околу 14.500 првачиња се запишани досега за учебната 2026/2027 година, соопшти министерката за образование и наука Весна Јаневска. Бројката не е конечна – уписите траат до крајот на септември. Но дури и таква, таа поставува прашање што со наталитет не се затвора.

Децата што годинава треба да седнат во прво одделение во најголем дел се родени во 2020 година. Според Државниот завод за статистика, тогаш во земјава биле регистрирани 19.031 живородено дете. Разликата со досега запишаните е околу 4.500 деца, односно речиси 24 отсто од целата генерација.

Падот не само што трае – тој забрзува

Во учебната 2016/2017 година биле запишани 23.266 првачиња. Во 2023/2024 – 19.848. Следната година 19.452. Во 2025/2026 – 17.921. А сега околу 14.500.

Погледнете го темпото, не само бројките. Меѓу 2023/2024 и 2024/2025 разликата била 396 деца. Следната година падот бил 1.531. Годинава, според моментално достапните податоци, околу 3.400. Секоја година дупката е поголема од претходната.

Наталитетот навистина опаѓа – од 19.031 живородено дете во 2020 година на 16.061 во 2024. Но тука е важна временската разлика: децата родени во 2024 година тргнуваат на училиште во 2030-та. Оние што годинава влегуваат во училниците се родени кога бројот на живородени сè уште бил над 19 илјади. Значи, падот на наталитетот не ја објаснува целосно денешната разлика.

Другиот фактор има име што сите го знаеме и никој не сака да го напише во извештај.

Училиштата се празнат, наставниците се множат

Годинава има околу 200 паралелки помалку во основното и уште околу 100 помалку во средното образование. Во 26 рурални училишта нема ниту едно запишано прваче, а се најавува престанување со работа на дел од нив.

А сега бројката што нема да ја сретнете во ниту едно партиско соопштение. Во учебната 2023/2024 година имало 955 редовни основни училишта и 18.831 наставник. Во 2025/2026 бројот на училиштата паднал на 927, а бројот на наставници пораснал на 19.461. Значи, 28 училишта помалку и над 600 наставници повеќе – за само три години.

Од Министерството најавуваат дека нема да има отпуштања на наставниците вработени на неопределено време, а едно од решенијата е проширување на целодневната настава.

Ист систем, две различни држави

Демографската слика не е иста насекаде. Додека руралните средини остануваат без ученици и без училишта, во делови од Скопје се потребни дополнителни училници и наставен кадар. Внатрешната миграција кон главниот град и поголемите центри го крши образовниот систем од двете страни истовремено – на едното место нема кого да учиш, на другото нема каде.

За контекст, на почетокот на учебната 2024/2025 година во редовните основни училишта биле запишани 180.627 ученици, а во средните 67.143. Вкупно 247.770 деца во системот, со пад од 0,8 отсто во основното и 0,2 отсто во средното на годишно ниво. Падот е поизразен кај основците – што значи дека средните училишта го чекаат својот ред.

Конечниот број првачиња ќе биде познат по завршувањето на уписите. Дотогаш вреди да остане една слика: 19.031 бебе се родиле во една година во оваа држава, а шест години подоцна во училница седнуваат околу 14.500.