Во второто тримесечје од 2026 година Македонија имала 90.020 невработени. Во истиот период фирмите имале 10.697 непополнети работни места, што е стапка на слободни работни места од 2,17 отсто. И додека десетици илјади луѓе официјално бараат работа, компаниите сè почесто работници бараат во Бангладеш, Непал, Турција и Индија.

Според податоците на Агенцијата за вработување, од 1 јануари до 19 август годинава биле издадени 1.837 мислења за работници од Бангладеш, 1.257 од Турција, 787 од Непал, 323 од Индија и 46 од Пакистан. Најголем интерес за странска работна сила има во градежништвото, преработувачката индустрија, угостителството и трговијата.

Каде недостигаат рацете

Најголем е недостигот во услужните дејности и продажбата, каде се евидентирани 2.980 непополнети позиции за продавачи, келнери, готвачи и услужен персонал. Во секторот за сместување и послужување храна, 6,23 отсто од работните места чекаат некој да ги пополни. Приватниот сектор годинава очекува 14.498 нови вработувања, од кои 5.328 во преработувачката индустрија, 2.342 во трговијата и 1.437 во градежништвото.

Кога работодавачот вели „нема работници“, тоа не значи секогаш дека нема луѓе. Често значи дека нема доволно луѓе што ја сакаат таа работа за таа плата и под тие услови. Просечната нето-плата во јули стигна 48.499 денари, номинално 7,1 отсто повеќе од лани. Но младиот човек не ја споредува платата со минатата година. Ја споредува со Германија, Австрија и Словенија, заедно со цената на киријата, сигурноста на работното место и тоа како функционираат институциите.

Невработени, но не и достапни

Од активните баратели на работа регистрирани во јуни, 58 отсто биле без образование или само со основно образование, а уште 25 отсто со средно. Значи 90.000 невработени не се 90.000 луѓе што утре можат да застанат зад машина или зад шанк. Квалификациите, местото на живеење и условите мора да се совпаднат, а тоа е работа на образованието, преквалификацијата и активните мерки за вработување. Ако со години се бараат исти профили, зошто системот не ги произведува?

Тука е и сивата зона. Во второто тримесечје 101.022 луѓе работеле без регулиран работен однос, а бројката пораснала за 7,3 отсто. Над половина од нив се во земјоделството, шумарството и рибарството, а околу 17,2 отсто во градежништвото. Колку од „невработените“ во евиденцијата всушност работат на црно?

Постои и трета група, која најретко се спомнува. Од околу 1,52 милиони жители над 15 години, само 798.718 се дел од работната сила, додека 722.275 се економски неактивни. Меѓу нив има пензионери, ученици и студенти, но бројките покажуваат и неискористен потенцијал: кај населението од 15 до 64 години активни се 77,8 отсто од мажите и само 56 отсто од жените, а кај младите од 15 до 29 години – 45,3 отсто.

Замена, не решение

Според анализа на Светска банка, околу 700.000 луѓе родени во Македонија живеат надвор од земјата. Во 2025 година се родиле 15.850 деца, а починале 20.287 луѓе. ММФ проценува дека падот на населението и на работоспособното население до 2030 година може да го намалува потенцијалниот економски раст за околу половина процентен поен. Истражувањето за младите покажува дека 68 отсто од нив изразуваат желба да заминат.

Странските работници ја решаваат утрешната смена во фабриката. Не го решаваат прашањето зошто домашниот работник заминал, ниту зошто оној што останал не работи. Државата издава мислења за работници од Бангладеш и Непал. Дали има и политика за оние што сè уште се тука?