Трамп му го отвори светскиот пазар на рускиот дизел, а од Киев бара да го смени Зеленски

За два дена Доналд Трамп направи нешто што Москва со месеци не можеше сама: ги олабави американските санкции врз рускиот дизел, јавно му заблагодари на Владимир Путин и потоа изјави дека на Украина ѝ треба нов претседател. Сето тоа без Русија да вети дека ќе седне на мировни преговори.

Договорот: милиони тони дизел за американскиот и светскиот пазар

Според објавата на Трамп по телефонскиот разговор со Путин, Русија веднаш треба да испорача над 300.000 тони дизел на американскиот и светскиот пазар, уште 500.000 тони во ноември и милион тони потоа. Најавени се и дополнителни три милиони тони, зависно од состојбата на руските рафинерии – вкупно над 4,8 милиони тони. Американското Министерство за финансии веднаш издаде привремена дозвола за испораките, која важи до 7 април 2027 година.

Мотивот не е тајна. Дизелот во САД чини просечно 6,23 долари за галон, околу 70 отсто повеќе отколку пред почетокот на војната со Иран. Земјоделците, сточарите и возачите на камиони се Трамповата публика, а изборите за Конгресот се на 3 ноември. „Намалувањето на цените за Американците, особено за нашите земјоделци, сточари и возачи на камиони, е мој најголем приоритет“, напиша Трамп. Иронијата е што пред само еден месец тој потпиша нов закон за санкции против Русија – со мерки против руски функционери, банки и танкери што ги заобиколуваат постојните ограничувања.

Зеленски: подарок за роденденот на Путин

Киев дознал за договорот откако веќе бил склучен, иако украинската делегација токму во тие денови преговараше со Американците во Мајами. Зеленски одлуката ја нарече „срамна“ и „слаба“, а во интервју рече дека изгледа како роденденски подарок за Путин, кој роденден имаше на 7 октомври.

Одговорот од Москва дојде со бомби. „Русија денес се заблагодари за укинувањето на санкциите за извоз на дизел со пет водени бомби врз станбени згради во Запорожје“, напиша Зеленски. Според украинските власти, во нападите врз Запорожје загинаа најмалку 20 луѓе, меѓу кои и три деца.

Шест барања, ниту една руска обврска

Според американски функционер запознаен со разговорите, Трамп се решил на договорот откако Зеленски игнорирал најмалку шест барања од Вашингтон да престане да ги напаѓа руските рафинерии. Украинските напади со дронови го намалија руското производство на дизел за околу 30 отсто и ја натераа Москва да воведе забрана за извоз. Зеленски нудел компромис: Украина да престане со нападите ако и Русија престане да ги гаѓа украинските електрани. Вашингтон го одбил – барал еднострано прекинување на нападите врз рафинериите.

Со други зборови, од нападнатата земја се бара да престане да ја гаѓа инфраструктурата што ја финансира војната против неа, без никаква обврска за оној што ја нападна. Еден украински функционер тврди дека Американците во Мајами дури споменале прекин на размената на разузнавачки податоци. Американската страна тоа го негира.

„Време е Украина да добие нов претседател“

Наместо да ги смири страстите, Трамп ги разгоре. Пред новинарите во Белата куќа рече: „Предлагам да добијат нов водач кој би можел да постигне договор. Мислам дека е време Украина да добие нов претседател.“ Додаде дека Зеленски изгубил 30 отсто од територијата на својата земја, дека од двете страни загинале над два милиони луѓе, и му порача: „Подобро нека престане, по ѓаволите.“ Тоа е еден од најострите напади на Трамп врз Зеленски од нивната расправија во Овалната канцеларија во февруари 2025 година.

Што доби Трамп за возврат?

Тука е суштината. Според советникот на Путин, Јуриј Ушаков, во 90-минутниот разговор Путин не прифатил итно обновување на преговорите со Украина – Москва допрва ќе разгледува кога би можеле да продолжат. Разговорот Ушаков го опиша како пријателски: двајцата лидери не сакале први да ја спуштат слушалката, па ја спуштиле истовремено. Москва доби олабавување на санкциите, а за возврат нема јавно потврдена руска отстапка во мировните преговори.

Европа не е воодушевена. Шефицата на европската дипломатија Каја Калас предупреди дека суспендирањето на санкциите за рускиот дизел „ѝ дава на Москва дополнителни приходи за војување“ и дека Европа нема да го стори истото. Германија и Шведска порачаа дека остануваат на санкциите.

Балканот ја знае оваа сцена напамет: мала земја во војна, голема сила што тргува над нејзината глава и договор што се дознава од социјалните мрежи. Прашањето е дали Украина сè уште седи на масата каде што се одлучува за неа – или веќе е на менито.