Државата позајмува за да ја врати старата еврообврзница: Само каматите во 2027 ќе чинат околу 397 милиони евра

Државата позајмува за да врати она што веќе го позајмила. Министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска најави нова граѓанска обврзница до крајот на 2026 година, а за 2027 се подготвува ново задолжување во странство, пред сè за отплата на еврообврзницата издадена во 2023 година. Таа обврзница доспева следната година, а за неа треба да се обезбедат 500 милиони евра.

Позајмица за отплата

Владата на 29 септември одобри можност за задолжување до 250 милиони евра на меѓународниот пазар, а неколку дена подоцна државата фактички позајми 150 милиони евра, со камата од 5,25 отсто. Министерката вели дека задолжувањата се во рамките на планираното со Буџетот и ребалансот, дека до крајот на годинава нема да има нова еврообврзница и дека следната година можеби ќе бидат издадени две, или ќе се комбинираат два различни типа задолжување. Еврообврзницата од 2023, според неа, е издадена со каматна стапка повисока од 6 отсто. Во јануари годинава државата веќе позајми една милијарда евра преку еврообврзница во две транши.

На крајот од вториот квартал јавниот долг изнесуваше 58,8 отсто од БДП, или околу 10,7 милијарди евра. Стратегијата за управување со јавниот долг на самото Министерство за финансии проектира 61,5 отсто на крајот на 2026, 61,8 отсто во 2027 и 60,9 отсто во 2028 година. Тоа значи три последователни години над прагот од 60 отсто од БДП.

Каматите растат побрзо од инвестициите

Според владините проекции, за камати во 2026 година се предвидени 21,3 милијарди денари, а во 2027 година сумата расте на 24,4 милијарди денари, приближно 397 милиони евра. За споредба, за капитални инвестиции во 2027 се планирани околу 43,6 милијарди денари. Само каматите ќе бидат повеќе од половината од сите планирани капитални расходи.

Со новиот ребаланс на буџетот за 2026, расходите се 420,5 милијарди денари, а дефицитот останува 46,3 милијарди денари, или 4,1 отсто од БДП. Најголемиот дел од кратењата паднал врз капиталните инвестиции, речиси 5,7 милијарди денари. Министерката признава дека дел од институциите нема да ги реализираат проектите поради неуспешни тендери и доцнење на постапките.

Задолжувањето само по себе не е криза – државите редовно менуваат стари долгови со нови. Проблемот почнува кога истовремено растат дефицитот и каматите, а инвестициите што треба да донесат нов раст се кратат или заглавуваат на тендери. Тогаш новиот кредит служи главно за да се покрие стариот, а развојот се одложува за следната година.

Граѓанската обврзница ќе им понуди на граѓаните да ѝ позајмат пари на државата за камата. Износот, каматата и рокот засега не се познати. Пред некој да вложи заштеди, треба да добие одговор на едноставно прашање: дали ова се пари за нешто што ќе остане зад нас – болница, пат, училиште – или само за да се плати следната рата?