Перуќица кај Сутјеска е една од последните прашуми во Европа: седум шуми што наесен изгледаат како од друг свет

Кога ќе се спомене „европска прашума“, мислата оди кон Скандинавија или Карпатите. А една од последните вистински прашуми на континентот е на Балканот, во срцето на Националниот парк Сутјеска во Босна и Херцеговина. Таа и уште шест шуми низ Европа наесен изгледаат како сценографија – некои строго заштитени, некои инспирирале сликари и писатели, а некои носат легенди што никој досега не успеал да ги докаже.

Перуќица, Босна и Херцеговина

Перуќица лежи под масивот Маглиќ. Шумарите ја прогласиле за резерват уште во 1938 година и оттогаш оттаму не се вади ниту едно дрво – ни паднатите. Шумата сама се регулира. Доминираат бука, бела ела и смрча, а заедно растат над 170 видови дрвја и грмушки и повеќе од 1.000 тревести видови. Дрвјата надминуваат 50 метри височина и 300 години старост, а паркот тврди дека шумата е стара околу 20.000 години и бара место на листата на светското наследство на УНЕСКО. Посетата е само со водич: официјалната тура тргнува со теренско возило од хотелот „Младост“ и трае околу три часа до Драгош Седло, од каде се гледа водопадот Скакавац, висок над 70 метри. Во шумата живеат мечки, волци, рисови, дивокози и диви мачки, а паркот брои девет видови клукајдрвци. Малку подалеку, веќе на црногорска страна, е Трновачкото Езеро – глацијално езеро во форма на срце, на 1.517 метри надморска височина. Колкумина од нас знаат дека една од најдивите шуми во Европа е кај соседите?

Вистманс Вуд, Англија

На Дартмур, во долината на реката Вест Дарт, на околу 400 метри надморска височина, растат три хектари дабови – ниски и искривени меѓу огромни гранитни карпи. Некои се стари од 400 до 500 години. Мовови, папрати и околу 120 видови лишаи ги покриваат стеблата, гранките и камењата. Шумата е национален природен резерват и еден од последните остатоци од умерена дождовна шума во југозападна Англија. Сопственик е Војводството Корнвол, кое планира до околу 2040 година да ја удвои површината, со стотици садници израснати од нејзините желади. Името можеби доаѓа од девонскиот дијалектен збор за „уклет“. Легендата вели дека тука живее глутница пеколни кучиња, а некои веруваат дека Артур Конан Дојл се инспирирал од неа кога во 1901 година престојувал во Принстаун и го пишувал „Баскервилското куче“. Прошетката е околу 4 километри во двата правци, а властите бараат посетителите да не влегуваат меѓу дрвјата и да не се качуваат на карпите – секој чекор ги уништува мововите.

Хоја-Бачу, Романија

Во ридовите западно од Клуж-Напока, во Трансилванија, околу 300 хектари шума растат свиткани и извиткани – некои дрвја во спирала, некои со гранки во лак. Најчестото објаснување е ветерот. Но шумата е позната како „Бермудскиот триаголник на Трансилванија“: приказни за овчар што исчезнал заедно со 200 овци, за девојче што се вратило по години без да остари, за мачнина, вознемиреност, чувство дека некој те гледа и батерии што се празнат за неколку минути. Ниту една од тие приказни не е документирана – но шумата редовно е на списоците за Ноќта на вештерките, а водичи повеќе од една деценија организираат ноќни прошетки со мерачи на електромагнетно поле. Каде што нема доказ, има туристичка тура. Обележаната патека од 6,6 километри е лесна, погодна и за планински велосипед, и минува покрај ливадата Појана Ротунда, поврзувана со „чудните појави“. Во шумата растат бука, габер, јасен и брест, а 12 хектари даб благун се дел од мрежата Натура 2000.

Тролскуген, Шведска

На североисточниот врв на островот Еланд, во резерват основан во 1998 година на 266 хектари покрај брегот, балтичките ветрови ги извиткале боровите во чудни форми. Подлабоко растат стари, грчави дабови, а бршленот го покрива тлото и се качува по стеблата. Тука е и „тролскиот даб“, стар меѓу 800 и 900 години – најстарото дрво на островот. Наесен, кога цвета бршленот, во шумата се забележани околу 300 видови габи. Меѓу дрвјата има околу 15 гробови од железното време и камен ѕид долг 230 метри, кој според новите истражувања е многу постар отколку што се мислело. Посебна приказна е шкуната „Свикс“, која се насукала на 21 декември 1926 година – сите седум членови на екипажот преживеале, а бура ја прекршила на две во 1954 година. Властите ја опишуваат како единствената позната олупина од тој тип насукана на копно.

Фанал, Мадеира

На северозападот на Мадеира, на околу 1.100 метри надморска височина, Фанал е дел од ловоровата шума што е под заштита на УНЕСКО на околу 15.000 хектари – најголемата сочувана од ваков тип и остаток од шумите што пред 15 до 40 милиони години покривале голем дел од јужна Европа. Тука растат вековни дрвја тил, некои постари од доаѓањето на Португалците на островот во 1419 година. Маглата е честа, особено рано наутро, и дрвјата се појавуваат како силуети над пасиштата по кои пасат крави. Тука се снимале и сцени од серијата „Аколит“ од франшизата „Војна на ѕвездите“, иако џиновските дрвја на екранот се додадени дигитално. Популарноста има своја цена: во ноември 2025 година властите воведоа ограничување од 3.000 посети дневно и оградија дел од дрвјата. Маркираните патеки се долги 11 километри (околу четири часа) и 7,2 километри (околу три часа).

Бјаловјежа, Полска и Белорусија

На границата меѓу Полска и Белорусија лежи шума под заштита на УНЕСКО што со векови била ловиште на полските кралеви и руските цареви – и токму тоа го спасило европскиот бизон. По Првата светска војна во дивината не останал ниту еден, но одгледувањето во заробеништво успеало, и на крајот на 2025 година во полскиот дел слободно се движеле 1.176 бизони. Во шумата има околу 3.000 монументални дабови, некои повисоки од 40 метри, 59 видови цицачи и над 250 видови птици. Националниот парк е најстариот во Полска, а неговото строго заштитено јадро е оставено без човечка интервенција уште од дваесеттите години на минатиот век. Влезот таму е само со овластен водич, во групи до десет луѓе, по рута долга 7 километри.

Утевалдер Грунд, Германија

Во Саксонска Швајцарија, на околу половина час од Дрезден, тесна шумска клисура се провлекува меѓу гратчето Штат Велен и селото Утевалде. Летото 1800 година младиот Каспар Давид Фридрих поминал тука една недела без да сретне жив човек и подоцна запишал дека живеел „меѓу карпи и елки“. Симболот на клисурата е карпестата порта Фелзентор, каде што ѕидовите речиси се допираат. Пред железницата да стигне во долината на Елба во 1851 година, клисурата била дел од главниот пат до Бастај, најпознатиот видиковец во регионот. Најлесната прошетка е околу 5 километри во двата правци, од пазарниот плоштад во Штат Велен, а покрај портата сè уште работи гостилница изградена во 1790 година.

Најмногу чуди што една од најдивите шуми на овој список е токму онаа што е најблиску до нас. Пред да тргнеме да бараме чуда во Шведска или на Мадеира, можеби вреди да провериме што расте зад првата граница.