Dyzet e një për qind. Kaq ka partia „Alternativa për Gjermaninë“ në Saksoni-Anhalt sipas hulumtimit të „Infratest dimap“, ndërsa krishterëdemokratët e kancelarit Fridrih Merz mbeten pas me 24 për qind. Nëse kjo konfirmohet në zgjedhjet e 6 shtatorit, për herë të parë pas Luftës së Dytë Botërore një parti e ekstremit të djathtë do të marrë një land gjerman.

Dallimi nuk është i ngushtë. Është 17 pikë dhe në politikë kjo nuk quhet epërsi, por dominim. Ndërsa kandidati për kryeministër të landit, Ulrih Zigmund, u përshkrua së fundmi nga një medium gjerman si „njeriu më i rrezikshëm në Gjermani“. Epitete të tilla zakonisht u jepen njerëzve të margjinës. Ky është para fitores.

Muri që mbajti njëzet vjet

Që nga themelimi në vitin 2013, AfD jetoi pas të ashtuquajturit mur mbrojtës: të gjitha partitë e tjera refuzonin koalicion me të. Ky nuk është ligj, është marrëveshje mes politikanëve se nuk do të flasin me njëri-tjetrin. Marrëveshje të tilla zgjasin për sa kohë e lejojnë shifrat. Kur një parti arrin 41 për qind, aritmetika fillon t'i hajë parimet.

Pas Saksoni-Anhaltit vijnë Meklenburg-Pomerania Perëndimore më 20 shtator, ku AfD mat 36 për qind, dhe Berlini. Në nivel federal partia prin me rreth 28 për qind, përballë pak mbi 20 për bllokun krishterëdemokrat. Ky nuk është më votë proteste. Ky është një sistem i dytë politik që rritet paralel me të parin.

Pse lindja, e jo perëndimi

Analiza që ofron politologu Bozho Kovaçeviq është më interesante se vetë shifrat. Ndjenja antimigrante është më e fortë në lindje, edhe pse pikërisht atje ka më pak të ardhur. Problemi, thotë ai, nuk është migracioni - por fakti që integrimi mes dy Gjermanive nuk përfundoi kurrë. Tridhjetë e gjashtë vjet pas rënies së murit, landet lindore ende votojnë si një vend më vete.

Kovaçeviq përshkruan edhe modelin gjerman që po shembet: energjia e lirë ruse, garancitë amerikane të sigurisë që i mbanin shpenzimet ushtarake të ulëta, dhe produktet industriale gjermane që shkonin në botë, veçanërisht në Kinë. Të tri shtyllat ranë pothuajse njëkohësisht. Ajo që mbeti është një shtet social pa motorin që e paguante.

Çfarë premton dhe çfarë mundet

Bashkëkryetarja Alis Vajdel njoftoi se me ardhjen në pushtet federal partia do të kërkojë dalje nga eurozona dhe nga Shengeni. Pretendon se Gjermania ishte dukshëm më mirë para euros. Premton mbyllje të kufijve, më shumë dëbime dhe fitim më të vështirë të shtetësisë.

Këtu retorika godet një mur që nuk është politik por juridik. Anëtarësimi në Bashkimin Evropian është shkruar në kushtetutën gjermane, ndërsa ndryshimet kushtetuese kërkojnë shumicë dy të tretash edhe në Bundestag edhe në Bundesrat. Dalja nga eurozona do të hapte një nyjë juridike dhe financiare në gjithë Bashkimin. Gjermania tashmë zbaton kontrolle kufitare në të gjithë kufijtë tokësorë - dhe përkundër kësaj mbetet në Shengen. Ajo që propozon Vajdel është mbyllja e përhershme e 3.700 kilometrave kufi me nëntë shtete. Dallimi mes kontrollit të përkohshëm dhe drynit të përhershëm nuk është teknik.

Aty ku premtimi është i realizueshëm

Ekziston një pjesë e programit që nuk kërkon shumica kushtetuese. Ndërprerja e ndihmës ushtarake për Ukrainën, heqja e sanksioneve ndaj Rusisë dhe rikthimi i lidhjeve energjetike me Moskën. „Do ta ndërpresim çdo ndihmë për Ukrainën. As para të taksapaguesve, as armë, as ushtarë gjermanë“, deklaroi Vajdel. Për këtë nuk nevojitet ndryshim kushtetues - vetëm një qeveri.

Kovaçeviq paralajmëron se retorika kujton rrezikshëm vitet tridhjetë të shekullit të kaluar dhe se, pas Brexitit, goditja është më serioze sepse Parisi dhe Berlini janë shtyllat mbajtëse të projektit evropian. Qendra për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare vlerëson se një fitore në Saksoni-Anhalt do të ishte tronditje simbolike për Evropën - territor gjerman nën një parti që simpatizon hapur me Rusinë. Sipas së njëjtës analizë, forcimi i mëtejshëm i AfD-së do ta paralizonte Bashkimin përmes mospajtimeve rreth mbrojtjes dhe vetove në Këshill.

Pse kjo lexohet nga Shkupi

Ballkani me vite dëgjon se rruga drejt Bashkimit Evropian kalon nëpër reforma, kapituj negociues dhe durim. Por edhe Berlini është ai që i mban çelësat. Nëse Gjermania hyn në një llogari të brendshme rreth asaj nëse fare mbetet në Bashkimin e tanishëm, çështja e zgjerimit bie disa shkallë poshtë në listë - jo për shkakun tonë, por sepse askush nuk do të ketë kohë për të.

Ka edhe një mësim më të qetë. Një parti që njëzet vjet u mbajt anash me marrëveshje mes elitave nuk u zhduk - u rrit në 41 për qind. Izolimi nuk është politikë. Ai vetëm e shtyn momentin kur do të duhet të përgjigjet pse kaq shumë njerëz votojnë ashtu.