Krahina e naftës e Kanadasë Alberta në tetor do të mbajë një referendum që nuk është drejtpërdrejt për ndarjen nga Kanadaja, por është një hap në atë drejtim. Kryeministrja Danielle Smith në fletën e votimit nuk do të vendosë pyetjen "a doni pavarësi?" - por: "A doni Alberta të mbetet në Kanada, apo të ndërmarrë hapa juridikë drejt një referendumi detyrues për ndarje?"

Formulimi është qëllimisht i ndërlikuar. Smith vetë ka njoftuar se personalisht do të votonte për qëndrim në Kanada: "Do të votoja për të mbetur në Kanada në një referendum për ndarje." Megjithatë, e hap procesin. Kjo është një strategji që shkencëtari politik Daniel Beland e krahason me qasjen e David Cameron-it në Brexit - lejon anëtarët e pakënaqur të partisë të shprehin frustrimin pa mbështetur drejtpërdrejt pavarësinë. Pastaj diku në atë strategji gjërat dalin nga kontrolli.

Bazat nuk janë aq të favorshme për separatistët. Sondazhet tregojnë mbështetje nën 30 për qind për pavarësinë. Konteksti kushtetues gjithashtu nuk ndihmon - një vendim i Gjykatës Supreme të Kanadasë nga viti 1998 ndalon ndarjen e njëanshme të një krahine. Edhe një rezultat afirmativ në referendum do të kërkonte negociata federale para një pavarësie të vërtetë.

Megjithatë, konteksti i pse ky referendum po ndodh tani është ekonomik dhe energjetik. Alberta jeton nga nafta. Qeveria federale liberale e Mark Carney tani po bashkëpunon me Smith për gazsjellësit deri në bregun e Paqësorit - një nxitje konkrete për interesat ekonomike të Albertës. Lideri konservator Pierre Poilievre tashmë premtoi se do të udhëheqë fushatën për qëndrim. Me fjalë të tjera - edhe forcat politike kundër separatizmit shohin se ekonomia e Albertës duhet të jetë në vëmendje qendrore.

Për Ballkanin ky rast ka mësim. Kur referendumet përdoren si "valvulë presioni" - qoftë për pavarësi, ndryshime kushtetuese ose migrim - ato kanë tendencë të hapin një proces që politikanët pastaj nuk mund ta kontrollojnë plotësisht. Brexit ishte një shembull klasik. Pyetja "a doni të dilni?" u përgjigj me "po" përmes një kombinimi frustrimesh që nuk kishin lidhje me BE-në. Alberta në tetor rrezikon të njëjtën dinamikë, të hapë një proces që askush realisht nuk e donte. Kjo është një operacion politik me potencial për rezultate të paparashikueshme.