Kur një qytet i tërë mbetet pa ujë të pijshëm, instinkti i parë i pushtetit është të kërkojë një fajtor të vetëm - atë që vendosi pompat ilegale. Por grupi Blueprint për reforma në drejtësi e zhvendosi fokusin atje ku dhemb më shumë: ajo që ndodhi në Gostivar nuk është incident, por simptomë e „dobësive serioze sistemike”.

Pika është e mprehtë dhe e saktë. Nuk mjafton të përcaktohet kush e vendosi infrastrukturën ilegale. Duhet hetuar nëse organet kompetente e dinin fare rrezikun e ndotjes - dhe nëse e dinin, pse nuk vepruan në kohë për të parandaluar ose kufizuar dëmin. Pyetja nuk është „kush e ndezi pompën”, por „kush duhej ta vinte re dhe nuk e vuri re”.

Blueprint kërkon një hetim gjithëpërfshirës që do të përfshijë sistemet e monitorimit, mbikëqyrjen inspektuese dhe analizat laboratorike - të gjithë zinxhirin që duhej të funksiononte dhe qartazi nuk funksionoi. Grupi kritikon si pushtetin ashtu edhe institucionet shëndetësore që nuk dhanë „informacione të qarta e të plota” për atë se kur uji mund të përdoret, sipas cilave kritere do të hiqet ndalimi dhe kur do të normalizohet gjendja. Një qytetar që nuk guxon të pijë nga rubineti i vet ka të drejtë të dijë pse dhe deri kur.

Ana politike u përfshi menjëherë. Aleanca Demokratike e lidhi gjithë gjendjen epidemiologjike me politizimin, punësimin partiak dhe paaftësinë e funksionarëve të vendosur me kritere partiake, dhe kërkoi vendosjen e gjendjes së jashtëzakonshme, masa shtesë për ushqimin dhe analiza laboratorike të ujit për ujitje, të produkteve bujqësore dhe të tokës. Kërkesat janë të arsyeshme; pyetja është pse u desh një katastrofë që t'i kujtonin.

Ky është testi që Gostivari i vë përpara gjithë sistemit. Nëse përgjegjësia mbaron te tre veta nga një ndërmarrje komunale, ndërsa monitorimi, inspektimi dhe mbikëqyrja shëndetësore që i lanë të kalonin mbeten të paprekura, atëherë qyteti tjetër vetëm pret radhën. Një dobësi sistemike nuk kurohet me një arrestim - kurohet me institucione që punojnë para dëmit, jo pas tij.