Në më shumë se 700 metra thellësi në Oqeanin Atlantik, pranë majës së një mali nënujor në perëndim të Kreshtës Mesatlantike, qëndron diçka që shkencëtarët e quajnë „Qyteti i humbur" - një fushë kullash gëlqerore të zbehta që ndoshta fsheh një nga përgjigjet më të mëdha: si lindi fare jeta.

E zbuluar në vitin 2000, kjo fushë hidrotermale është aktive të paktën prej 120.000 vjetësh - mjedisi i tillë më i gjatë i njohur në çfarëdo oqeani. Kulla më e lartë, e quajtur Posejdon sipas perëndisë greke të detit, ngrihet 60 metra. Ndryshe nga „tymosësit e zinj" vullkanikë që varen nga nxehtësia e magmës, Qyteti i humbur prodhon deri në njëqind herë më shumë hidrogjen dhe metan - dhe atë përmes reaksioneve thjesht kimike mes shkëmbinjve nga manteli i Tokës dhe ujit të detit, pa dritë dielli dhe pa dioksid karboni atmosferik. E pikërisht këto gaze konsiderohen blloqet ndërtuese të jetës.

Dhe përkundër kushteve ekstreme, atje lulëzon jeta - komunitete mikrobesh pa oksigjen, popullata të dendura kërmijsh dhe gaforresh, herë-herë edhe krijesa më të mëdha. „Ky është një shembull i një ekosistemi që pikërisht tani mund të jetë aktiv në Enceladus ose Europa", thotë mikrobiologu William Brazelton, duke iu referuar hënave të akullta të Saturnit dhe Jupiterit. Me fjalë të tjera, nëse jeta mund të lindte këtu, mund edhe atje.

Por mbi këtë rrallësi tashmë rri një hije. Polonia në vitin 2018 mori të drejta për shfrytëzim minierash në thellësi të detit aty pranë, gjë që te shkencëtarët zgjon frikën se retë e llumit mund ta mbysin ekosistemin e brishtë para se ta kuptojmë fare. E ja historia e përjetshme njerëzore në miniaturë: gjejmë një vend që ndoshta ruan sekretin e prejardhjes sonë - dhe e para që mendojmë është si të nxjerrim diçka prej tij. Shkencëtarët kërkojnë mbrojtje nën UNESCO. Pyetja është nëse kuptimi do të vijë para eskavatorëve.