Tarazona në rrëzë të Moncayos: katedralja që e quajnë „Kapela Sikstine e Rilindjes spanjolle“ dhe arena e demave nga viti 1792 me banesa përreth

Tarazona shtrihet në rrëzë të malit Moncayo, në pikën ku takohen Aragoni, Navarra, Kastilja dhe La Rioja. Një pozitë e tillë nuk të lë zgjedhje: qyteti është kufi sipas përkufizimit. Pjesa e tij e vjetër mban gjurmët e të krishterëve, hebrenjve dhe myslimanëve, ndërsa brenda disa rrugëve kalon nga mesjeta në Rilindje, dhe për këtë nuk të duhet biletë muzeu.

Më 11 tetor qyteti e rikrijoi dasmën e tij më të famshme - atë të vitit 1170, mes Alfonsit të Tetë të Kastiljes dhe Eleonorës Plantagenet, vajzës së mbretit anglez Henri i Dytë dhe Eleonorës së Akuitanisë. Dhëndri ishte 14 vjeç, nusja rreth 10. Kjo nuk ishte dashuri, por aleancë mes kurorës kastiliane dhe një prej dinastive më të fuqishme evropiane. Kronikat shkruajnë për gosti, procesione dhe turne. Rikrijimi, me titull „Dashuri në tokë kufitare“, është pjesë e turit teatror „Tarazona, protagoniste në mesjetë“, tani në edicionin e tretë - me guida, aktorë, valltarë dhe muzikantë që nisen nga sheshi i Spanjës dhe përmes lagjes El Cinto arrijnë te kisha Santa María Magdalena dhe te Pallati Episkopal. Këtë vit në histori hyn edhe shekulli 13: vajza e Alfonsit dhe Eleonorës, gjithashtu Eleonora, dhe Jaume i Parë i Aragonit, pas kurorëzimit në Ágreda, e vizituan qytetin.

Ballkani i njeh mirë martesa të tilla nga kronikat e veta mesjetare - fëmijë të martuar nga kurorat, e jo nga ndjenjat. Dallimi është se Tarazona prej kësaj bëri ofertë turistike, me kostume dhe muzikë. Sa nga kështjellat, kishat dhe çarshitë tona do të mund ta tregonin historinë në të njëjtën mënyrë, në vend që të presin vizitorin që rastësisht do të humbasë rrugën?

Pallat që ishte fortesë, pastaj kështjellë, pastaj rezidencë

Pallati Episkopal ngrihet mbi një rrafshnaltë mbi lumin Queiles. Nisi si zuda myslimane, fortesë, u bë kështjellë e krishterë, e më vonë mori formë të Rilindjes. Në vitin 2020 u shpall pasuri me interes kulturor dhe vazhdimisht hap hapësira të reja: shkallët e nderit të Rilindjes dhe kupolën, të restauruara së fundmi, ngjitje deri te kupola për të parë pikturat e zbuluara dhe të rinovuara të shekullit 16, stallat mesjetare, pjesët e banimit dhe administratës, madje edhe birucat e dikurshme.

„Kapela Sikstine e Rilindjes spanjolle“

Katedralja Santa María de la Huerta ka rrënjë në shekullin 13 dhe në vetvete gërsheton gotikun francez, ndërtimin mudéjar dhe Rilindjen. Atuti i saj kryesor është kupola mbi kryqëzimin dhe harku i kapelës kryesore. Restaurimi zgjati gati tri dekada. Pikturat e shekullit 16, të lidhura me Alonso Gonzálezin dhe Pietro Moronen, paraqesin Adamin dhe Evën lakuriq dhe figura nga mitologjia klasike - Apolonin, Venusin, Bakusin. Me shekuj kanë qenë të mbuluara me suva. Prandaj vendasit e quajnë „Kapela Sikstine e Rilindjes spanjolle“.

Përvoja e quajtur Ciborium të çon nëpër tarracat, harqet dhe brendinë e kupolës. Vendet janë të kufizuara, rezervimi është i detyrueshëm, ndërsa bileta kushton 12 euro.

Shtëpi të varura dhe arenë me banesa

Nga rruga Judería, në lagjen e dikurshme hebraike, shihen „shtëpitë e varura“ të Tarazonës, të ngjitura pas shkëmbit. E përpjeta Cuesta de Palacio ju kthen drejt Pallatit Episkopal. Ndërtesa më e pazakontë në qytet është arena e vjetër e demave nga viti 1792 - tetëkëndore, ndër më të vjetrat e ruajtura në Spanjë, me banesa të ndërtuara rreth vetë rrethit. Njerëzit jetojnë aty ku dikur zhvillohej korrida. Sot në të mbahen koncerte, festivale dhe ngjarje kulturore.

Çfarë hahet

Lugina e Queilesit jep panxhar zarzavate, angjinare, asparagus, patëllxhanë, kungulleshka dhe domate, ndërsa shenjat dalluese janë borago dhe kardoja, e afërm e angjinares. Qengji i Aragonit shërbehet si shpatull dhe kofshë e pjekur, si brinjë, në sanduiçin „Paquito“, madje edhe si tartar. Vjeshta nga Moncayo sjell kërpudha mali - porçini dhe kërpudha të kuqe. Gjella vendase është „rancho turiasonense“, çorbë e ngopur me patate, lepur dhe perime sezonale, ndonjëherë me mish derri ose kërmij. Nga mali vijnë edhe patate, djathëra, mish qengji, mjaltë dhe fruta - pjeshkë, kajsi dhe chordón, frut i ngjashëm me mjedrën. Vera është nga apelacioni Campo de Borja. Restorante të rekomanduara: La Zarzamora, Mesón Asador Queiles, Saboya 21 dhe La Merced de la Concordia.

Tarazona gati tri dekada e restauroi kupolën e saj, ndërsa tani merr 12 euro për ngjitjen deri te ajo. Kjo është investim që kthehet me çdo vizitor - dhe argument për çdo institucion që trashëgiminë e sheh si shpenzim, e jo si të ardhur.