"Bir aydır ne götürü vergiyi ödeyebiliyorum ne de emeklilik ve sağlık sigortası primlerini. Kamu Gelirleri İdaresi hesaplamaları hazırlamadı." Bir esnaf, devletin kolaylık olarak getirdiği yeni sistemi, uygulamaya girmesinden iki ay sonra medyaya böyle anlattı.

Zorunlu Sosyal Sigorta Primleri Kanunu'ndaki değişiklikler 13 Temmuz'da yürürlüğe girdi. Buna göre Kamu Gelirleri İdaresi (UJP), götürü vergi ödeyen serbest çalışanların aylık hesaplamalarını (MPIN) kendisi hazırlıyor; ödeme ise onların yükümlülüğü olarak kalıyor. UJP, bunun zaten muhasebe tutmayan götürü mükelleflerin hayatını "önemli ölçüde kolaylaştırdığını" söylüyor.

Var olmayan bir yükümlülük için ihtar

UJP temmuz ve ağustos için yaklaşık 3.500 serbest çalışana yaklaşık 7.000 hesaplama hazırladı. Temmuz hesaplamaları yazılım uyarlaması nedeniyle birkaç gün gecikti. Bu arada götürü mükellefler, MPIN vermedikleri gerekçesiyle e-postayla otomatik ihtarlar aldı - yeni kanunla artık var olmayan bir yükümlülük için. UJP ihtarları derhal geçersiz saydı ve "hiçbir götürü mükellefin hesabının bloke edilmediği" güvencesini verdi. Kimsenin bloke edilmemesi iyi. Kötü olan, makinenin eski kanuna göre ihtar yazmaya devam etmesi.

Esnaf Odası kanuna karşı olmadığını söylüyor ama sorunları tek tek sıralıyor. Eskiden yıl boyunca yeterince işi olmayan bir esnaf, yarı zamanlı, yani haftada 20 saat üzerinden prim ödeyebiliyordu. Artık prim matrahı saatlere göre düşmüyor. Oda'ya göre "Bu bir ayrıcalık değil, çünkü esnaf 12 ay ödüyor ama sadece altı aylık hizmet süresi kazanıyor." Tam zamanlı çalışma için aylık primler, onlara göre yaklaşık 9.647 ile 10.150 denar arasında.

Kredilerde de sorun var. Bankalar kredi onaylamak için genellikle maaşın hesaptan geçmesini şart koşuyor; götürü mükelleflerin ise artık "maaşı" değil, serbest faaliyetten elde edilen geliri var. UJP, yıllık vergi beyannamesini veya gelir belgesini gösteriyor. Soru şu: Kredileri zaten onaylamış bankalar bunu ek şart koşmadan kabul edecek mi?

Hastalandığınızda

Oda'ya göre en ciddi sorun, hastalık izninin ve doğum izninin yeni hesaplamalarda gösterilme biçimi; bu da ödeneklerin ödenmesini etkileyebilir. "Bu sorun bekleyemez. Hastalık izninde ya da doğum izninde olan esnaf, haklarını zamanında kullanabilmeli. Sistemin geliştirilmesini ya da gerekirse eski hesaplama yöntemine geçici olarak dönülmesini talep ediyoruz" diyorlar.

UJP ise konuları diğer kurumlarla "koordinasyon içinde" incelediğini ve 2027'den itibaren esnafa götürü vergi kararıyla birlikte 12 aylık ödeme emrini önceden göndereceğini söylüyor. Koordinasyon, sağlıklıyken kulağa hoş gelen bir kelime. Hasta yatağında yatan bir esnaf için ise soru çok daha basit: Ödenek zamanında gelecek mi?