Makedonya'daki bankalar giderek büyüyor, krediler de vatandaşların ve şirketlerin biriktirdiği paradan daha hızlı artıyor. Merkez Bankası'nın en son verilerine göre toplam krediler ağustosta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 13,6, mevduatlar ise yüzde 9 daha yüksek. Krediler şimdiden 9,7 milyar euronun üzerinde, mevduatlar ise 11,1 milyar civarında. Büyüme farkı 4,6 puan - ve bu sürüyor.

Vatandaşlar tarafında tablo iki yönlü. Hanehalkı mevduatları yıllık bazda yüzde 10,2 arttı, ama sadece ağustosta temmuza göre yüzde 0,4 düştü. Aynı zamanda hanehalkı kredileri yılda yüzde 12,3 büyüyor. Tüketici kredileri yüzde 12,2, konut kredileri ise tam yüzde 16,2.

Şirketler daha da hızlı gidiyor. Kredileri bir yılda yüzde 15,1 arttı; bu, yüzde 6,1 yükselen mevduatlarının iki katından fazla bir hız. Ağustostaki kurumsal kredi büyümesinin tamamı denar cinsinden. Bankaların toplam aktifleri haziran sonunda 15,5 milyar euroya ulaştı; bu, bir yıl öncesine göre yaklaşık 1,5 milyar fazla.

Bu krediler neyi satın alıyor?

Soru, bankaların likit olup olmadığı değil - mevduat tabanı hâlâ kredilerden büyük ve sistemin başka kaynakları da var. Soru, bu büyümenin ne ürettiği. Bir makine için alınan kredi üretim, ihracat, iş demek. Tüketici kredisi ise önümüzdeki yıllarda kazanılacak bir maaşın bugün harcanması demek.

Konut kredileri ayrı bir hikâye. Yüzde 16,2'lik büyüme, yüzde 16 daha fazla daire alındığı anlamına gelmiyor. Daireler pahalanıyorsa, aynı daire için basitçe daha büyük bir kredi gerekiyor. O zaman refah gibi görünen rakam, daha uzun bir taksitle ödenen aynı daire olabilir.

Banka bilançoları aydan aya büyüyor. Aile bütçelerinin de aynı şekilde büyüyüp büyümediği, parasal gelişmelere ilişkin aylık açıklamada yazmıyor. Oysa tam da o rakam - maaşın ne kadarının taksitlere gittiği - her hanenin ay sonunda hissettiği rakam.