Süpermodel Cindy Crawford'ın oğlu Presley Gerber, 20 Eylül'de 27 yaşında Kaliforniya'daki bir rehabilitasyon merkezinde hayatını kaybetti. Polis olayı olası aşırı doz ve kalp durması olarak soruşturuyor, kesin toksikoloji sonuçları ise hâlâ bekleniyor. Aylar önce, bağımlılıkla mücadelesinde deneysel bir psikedelik madde olan ibogaini denediğini kamuoyuyla paylaşmıştı.

Birleştirilmemesi gereken iki noktayı birleştirmek kolay. Inawe vakfından psikedelik uzmanı psikofarmakolog Antón Gómez-Escolar net konuşuyor: "Ölümü ibogainle ilişkilendirilemez. O tedaviyi birkaç ay önce almıştı." Ama olay, sansasyona kapılmadan sorulmaya değer bir soruyu gündeme getirdi: İbogain aslında nedir ve neden araştırılıyor?

İbogain nedir?

İbogain, Orta Afrika'da, özellikle Gabon'da yetişen Tabernanthe iboga bitkisinin kökünden elde edilen psikoaktif bir madde. Opioid, kokain ve alkol bağımlılığındaki olası etkisi nedeniyle bilimsel ilgi artıyor. Sıradan bir ilaç gibi her gün içilmiyor: Yoğun psikedelik deneyimin psikoterapiyle birlikte yürüdüğü bir tedavi kapsamında veriliyor. Amaç, hastanın bağımlılığını farklı görmesi ve bu deneyimi sonraki seanslarda kullanması. Gerber'in yaşadığı ABD'de tıbbi tedavi olarak onaylanmış değil.

Onu farklı kılan, şimdiye kadarki araştırmalara göre hem psikolojik bağımlılığa hem de fiziksel mekanizmaların bir kısmına etki edebilmesi - yoksunluk krizini ve maddeye duyulan isteği hafifletebilmesi. Bu, yıllardır bırakmaya çalışan, tedaviden tedaviye geçip yeniden düşen insanlar için önemli. Ama ön sonuçlar kanıt değil: Etkinin ne kadar sürdüğünü ve kime gerçekten yardımcı olduğunu bilmek için daha kapsamlı çalışmalar gerekiyor.

Gómez-Escolar etkiyi nöroplastisiteye, yani beynin bağlantılarını yeniden düzenleyebilme yeteneğine bağlıyor. Psikedelikler bunu teşvik ediyor gibi görünüyor ve derinlere kök salmış düşünce ve davranış kalıplarının daha kolay değişebildiği bir durum yaratıyor. Deneyim psikoterapinin yerini tutmuyor, ama ona daha elverişli koşullar hazırlıyor. Ona göre bu yaklaşımda psikedelik, "bozukluğun köküne inmeyi ve iyileşmeyi hızlandırmayı mümkün kılıyor, böylece gelecekte ilaca gerek kalmıyor".

Göz ardı edilmemesi gereken risk

İbogain genellikle kapsül halinde ağızdan alınıyor; deneyim birkaç saat sürüyor ve uzman tıbbi gözetim gerektiriyor. Diğer psikedeliklerden farklı olarak ciddi bir kardiyovasküler risk taşıyor: QT aralığını uzatabiliyor, yani kalbin her atıştan sonra elektriksel olarak toparlanması normalden uzun sürüyor. Bu, ritmi bozabilir ve tehlikeli aritmilere yol açabilir. Bu yüzden tedaviden önce kalp kontrol ediliyor, kan tahlilleri yapılıyor ve diğer ilaçlarla olası etkileşimler araştırılıyor; tedavi sırasında da kalp aktivitesi sürekli izleniyor.

Diğer psikedelikler daha ileride. Avustralya 2023'ten beri yetkili psikiyatristlerin tedaviye dirençli depresyon için psilosibin, travma sonrası stres bozukluğu için MDMA yazmasına izin veriyor. Almanya psilosibine insani gerekçeyle erişim imkânı açtı; Kanada, İsviçre ve Yeni Zelanda'da da istisnalar var. İspanya'da Sant Joan de Reus hastanesi, ICEERS örgütüyle birlikte metadon bağımlısı 20 hastayla klinik bir çalışma yürüttü. Ağır depresyon için psilosibinin şimdiden iki faz üç çalışmadan olumlu sonuçları var. İbogain çok daha geride.

Bilimin henüz yanıtlayamadığı soru duruyor: Kim yanıt verecek, etki ne kadar sürecek ve güvenlik nasıl garanti edilecek? Ya bölge için - bu konuşmaya hazır mıyız, yoksa "psikedelik" kelimesi bizde konuşmayı daha başlamadan mı kapatıyor?